HÜRRİYET KONYAR 30.06.2022

Trabzon,  Gümüşhane, Bayburt, Erzurum ve  İran Tebriz ticaret yollarında  önemli bir kavşak noktası olarak, tarihi İpek yolu üzerinde Doğu’dan gelen değerli malların Batı’ya  gönderilmesinde önemli bir rol oynar. Doğu’dan gelen tüccarların yüzyıllar boyunca kullandığı bir güzergah durumundadır. Bugün bu liman kenti halen önemini korumaktadır. Modern Liman taşımacılığının kurulmasıyla da Trabzon’un önemli coğrafi konumu halen devam etmektedir.

Trabzon’un tarihine bir göz attığımızda, Trabzon’da  Hellenistik dönemde Pontus krallığı kurulmuş daha sonra gelen Romalılar tarafından bu krallık yıkılmıştır. Romalılar heryerde kurdukları şehir medeniyetlerini burada da kaleler, su kemerleri gibi yapılar kurarak kenti geliştirmişlerdir. Bugün bu yapıların izlerine rastlamak mümkündür. Trabzon’da Ortahisar semtinde Zagnos vadisi üzerinde kaleler ve surların büyük bir kısmı yıkılmadan günümüze kadar gelmiş durumdadır. Roma imparatoru Hadrian ise Güzel Hisar adıyla bir  liman inşa etmiştir. Trabzon’da bu adlar halen semt adları olarak durmaktadır.

  Trabzon, Bizans imparatorluğunun bir parçası haline geçince Hıristiyanlık dininin yayılması için yapılan manastır ve kiliselerle dolmuştur.  Vazelon manastırı, St. Andrea kilisesi(Molla Nakip camii) , Aziz Anna Kilisesi( Küçük Ayvasıl Kilisesi) , Panagia Khrysokephalos Kilisesi(Fatih camii) Aziz Eugenios kilisesi(Yeni Cuma camii) gibi Bizans dini yapıları  kurulmuş sonra bu kiliseler camiye çevrilmişlerdir.

Trabzon’da, tarihi ve turistik yerlerin başında Ayasofya camisi en başta gelir. Trabzon’un sahile bakan bir tepesinde yanında kulesiyle birlikte bize tarihi anlatır. Yapıyı etrafını gezip gördükten sonra içindeki bir zamanlar muhteşem boyamaları olan kilise caminin şimdilerde giderek izlerinin silinmekte olduğunu görürüz.

  Trabzon’daki Ayasofya camisi (kilisesi), Trebizond imparatorluğunu bize çok iyi anlatan bir yapı olarak karşımıza çıkar. İmparator I. Manuel Komnenos tarafından kurulmuştur. 13. Yüzyıla tarihlenir. Haçlı seferleriyle işgal edilen Konstantinople (İstanbul) karşısında Komnenos hanedanı üyeleri çareyi Trabzon’a kaçmakta bulur. Burada Komnenos Krallığını kurarlar. Yaptıkları Ayasofya kilisesi ile Hıristiyanlık dinine olan bağlılıklarını şaşaalı bir şekilde göstermek isterler. Komnenos, Ayasofya kilisesini yaptırırken , Hıristiyanlık inancına olan sadakatini ve Hıristiyanlığı yüceltmek için ne kadar gayret ve servet sarfettiğini anlarız. Komnenos,   Trebizond’u imparatorluğa yakışır bir başkent yapma hevesindeydi. Bu amaçla da gösterişli Ayasofya kilisesini inşa eder. Ancak Komnenosların  bu hevesleri geçicidir. gerçek istekleri, Konstantinople’a dönmektir. Burada kendilerini sürgünde hissetmişlerdir. Bu duygular Ayasofyanın üzerindeki yaratılış kabartmalarında , kilisenin içindeki resimlerde ortaya çıkar. Yaratılış efsanesi  aslında bir  sürgün temasıdır. Ancak Ayasofya Kilisesinde   sürgün temasının yanısıra yenilenmiş daha üstün bir imparatorluk vaadinin de sunulduğu görülmekte bir anlamda kilise bir manifesto  sunmaktadır.

 Ayasofya kilisesinin mimari özelliklerine baktığımızda, haç biçiminde olması ilk dikkati çeken özelliktir. Diğer yandan Konstantinople ile bağ kuran tarafları da vardır. Kubbe mermerlerinin Konstantinople’dan getirtilmesinden başka taban döşeme kaplamalarının da Konstantinople’daki yapılar örnek alınarak yapıldığı görülmektedir.  

  Ayasofya kilisenin dini açıdan diğer bir önemi ise, bu dönemde  İslamiyet’in giderek yükselmekte olduğu ve çatışmaların arttığı bir dönemde Hıristiyanlığın yayılması için önemli bir mesaj vermesidir.  Özellikle Hıristiyanlığın tanıtılması gerektiği konusunda saldırgan bir politika izlenmesi gerektiğini vurguluyordu.

  13. Yüzyıl Hıristiyanlık dininin pagan inançlarına karşı kendilerini gösterdikleri mücadele ettikleri bir dönemi bize gösterir. Burada kızlar manastırı olarak bilinen (Theoskepastos manastırı) bu manastır o dönemde Minthrion olarak bilinen Boztepe’de Pagan inancına karşı rahibelerin  Hristiyan inancını  yerleştirmeye çalıştıkları görülmektedir.  Sümela , Ayasofya, Kaymaklı Manastırları da içlerinde keşiş odalarıyla, üretim atölyeleriyle bu dönemde bir yaşam merkezi durumundaydılar.  Bizans sonrasında ise Trabzon’da Selçuklu hakimiyeti ve Oğuzların Çepni boylarının yerleştiği bilinmektedir.  Daha sonrasında Osmanlı hakimiyetine geçen Trabzon, I.Dünya savaşının yaşandığı yıllarda Rus işgaline uğrar. Çok büyük acıların yoksullukların yaşandığı yıllardan sonra Rus işgaline son verilir.

Trabzon tarih boyunca Rum Ermeni Müslüman nüfusun yoğun olarak yaşadığı bir yer olmuştur. Ticaret yolları arasında önemli bir limana sahip olması ona büyük zenginlik sağlamış ve ticaret hayatıyla birlikte modern hayatı da takip edilmiştir. Eğitim için yapılan Trabzon Lisesi, dönemin Rum nüfusunun ihtiyacına yönelik olarak yapılmış daha sonra ise Osmanlı ve Türk eğitim kurumuna dönüştürülmüştür. Bugün bu lise, Kanuni Anadolu lisesi olarak eğitim vermektedir.  Trabzon’a bugünden baktığımızda eski ihtişamı kalmamış gibi gözükse de, İstanbul gibi sokakları keşfedilmeyi bekliyor. Bazen eski bir camii zamanın kilisesi olarak, bazen yıkılmakta olan bir han karşınıza çıkıyor. Çarşıları ise Mahmutpaşa yokuşunu hatırlatıyor. Bugünün kalabalığını, Araplar oluşturuyor daha çok. Trabzon’un mahalli kültürü ise devam ediyor. Ekmekleri , simitleri, çayları  yine kaliteli , kadınları ise her zamanki gibi söz sahibiler.  Kadınlar Pazarında yöre ürünlerini satmaya devam ediyorlar. Trabzon Belediyesi ise, Anadolu’nun diğer şehirlerinde görmediğim bir kalitede şehir müzesi kurmuş. Tarihiyle, yerel kültürüyle, modern yaşamıyla , etlendirilmiş heykelleri ve Trabzon anlatı videoları ile çok doyurucu bir müze olmuş.. yine bir diğer müze ise, Tarih müzesi, tarihten bu yana Trabzon , tarih olayları , resimler, videolar ile gayet bilgi dolu bir müze durumunda , bir başka müze ise, edebiyat müze ve kütüphanesi , içinde edebiyat kitaplarının ve etkinliklerinin yapıldığı eski bir Trabzon konağından müzeye dönüştürülmüş durumda.. Bilgi kültür konusunda Trabzon’dan çok etkilendim. Trabzon şehir gezisini iki güne zor sığdırdık.

Trabzon’dan Gümüşhane coğrafyasına doğru rotamızı çevirdik. İçinde bulunduğumuz bölge, Trabzon’dan ,Gümüşhane’ye, Bayburt’a ve Erzurum’dan İran Tebriz’e giden İpekyolu’nun üzerinde bulunuyor. Bu nedenle de ticari açıdan önem taşımakta özellikle Gümüşhane’deki zengin maden yatakları ile zenginleşip , nüfusun tarihte arttığı, şehirlerin kurulup mal yüklü kervanların kervan yollarından geçip gittiği, ve tabii önce Hıristiyanlık ardından islamiyetin hakimiyet kazandığı bir coğrafi bölgenin içindeyiz. Trabzon’dan Gümüşhane’ye geçildiğinde sık ağaçlar yavaş yavaş kaybolmaya başlıyor. Yerini Alpin denilen seyrek yeşillikler alıyor. Dağların üzerinde altın sarısı Komar çiçekleri yayılıyor. Torul ilçesinde Limni doğal gölü ise turistik hale getirilmiş. Bu coğrafya üzerinde görülmesi gereken bir diğer güzellik ise, Karaca mağarasıdır. Mağaranın içinde oldukça dikkat çekici sarkıtların yüzyıllara giden zamanla oluştukları ve çok ender görülen  coğrafi özellikler olduğunu söylemek gerekir. Mağara içindeki galerileri dolaşırken bilimkurgu dünyasında geziniyormuş hissine kapılmamak mümkün değil. Sarkıtlar bize görsel bir şölen yaşatıyorlar.

  Karadeniz’in bu zengin bölgesi sadece uygarlıkların geliştiği bir coğrafya olmaktan öte, doğasının da inanılmaz güzellikler sakladığını söyleyebiliriz. Sisli yaylalarında bu mevsimde karşımıza çıkan mor ve sarı renkte açmış iri Komar gülleri dağların üzerinde yayılıp gidiyor. Trabzon’dan Gümüşhane’ye geçiş Zigana geçidinden kolayca yapılıyor oysa geçmiş yüzyılda bu geçişin günlerce Deve kervanları üzerinde yapıldığını biliyoruz.  Gümüşhane doğasının önemli duraklarından birisi de, Tomara şelalesidir. Ana kaynağına çıkınca birçok koldan gürleyerek çağlıyor. Yaz mevsiminin henüz başlamadığı bu coğrafyada akarsu ve şelaleler karşımıza sıklıkla çıkacak. Bu denli akarsu, şelale olursa ormanların ne olacağını söyleyelim: Örümcek ormanları denilen sık çam ağaçları, Ladin, Sedir, Göknar ağaçlarının yüzyıllarca birarada kaynaşmasından oluşmuş bir orman karşımıza çıkıyor. Örümcek ormanları görülmeye değer bir doğa harikası, renklerinin sonbaharda sarı kırmızı olduğu muhteşem bir renk cümbüşünün yaşandığı söylense de bahardaki renklerin bizi büyülediğini ve ormandan çıkmak istemediğimizi söyleyelim. İçinde yüzyıllık anıt Göknar ağaçlarına bakakaldık. Örümcek ormanlarını geride bırakıp daha yükseklere yaylalara doğru çıktığımızda ise bizi başka sürprizler bekliyor. Sarı, mavi, kırmızı ne renk istersen o renkte yer çiçekleri adeta bir halı gibi önümüzde uzanıp duruyor. Kırmızı gelincikler bize bir doğa tablosu sundu. Devamlı değişen renklerden mavilerden, sarılardan, pembelerden bir tabloydu. İçine girip fotoğraf çekmek, kucaklamak, çiçeklere fısıldamak yetmedi. Alıp evimize götürmek istiyorduk doğayı. Doyamadık bu tabloya..

  Bu coğrafya üzerinde gezinirken Kürtün barajının etrafından dolaşmak, yaylalara çıkıp özellikle Erikbeli, Kadırga, Kazıkbeli, Taşköprü gibi yaylalar sisli olsalar da ünlü sarı Komar gülleri ve kokularıyla başımızı döndürdüler.

 Gümüşhane coğrafyasının büyüleyici güzelliği bir yana tarihinin de bir o kadar etkileyici olduğunu söyleyebiliriz. görülmesi gerekli yerlerin başında, eski Gümüşhane olarak bilinen Süleymaniye Mahallesi gelir. Süleymaniye, Gümüş madenlerinin çıkarılmasıyla kurulmuş bir şehir. Gümüşhane’de Altın, Gümüş, Bakır gibi değerli maden yataklarının olması, birçok devletin ilgisini çekmiş ve burası için mücadele etmişlerdir.  

  Süleymaniye , Osmanlı döneminde Canca olarak biliniyordu ve nüfusun büyük kısmını Rum ve Ermeniler oluşturuyordu.  Rumlar ve Ermeniler  evleriyle, kiliseleriyle, okullarıyla , idare binalarıyla kurdukları bu yerleşim  zamanla  nüfusun azalmasıyla birlikte yerini Türk Müslüman nüfus almış ve yeni bir yerleşime dönüşmüş durumda. Rum ve Ermenilerin yaşamından kalanlar ise, sayıları birden fazla olan kiliseler, bu kiliselerin varlığını yıkılmış ancak yanında minaresi duran harabelerden de anlayabiliyoruz. Ayrıca okul binaları ve artık kaybolup gitmiş olan evlerin olduğunu görüyoruz. Kiliselerin görünenden  fazla olduğu civardaki kaya mağaralarının içine de oyularak yapıldığı görülüyor. Bunlardan bir tanesi, Çakırkaya kilisesidir.   Süleymaniye’de artık birkaç duvarı kalmış Canca Kalesinin ise, korunma amaçlı olarak yapıldığı anlaşılıyor. Özellikle değerli madenler düşünüldüğünde bu korunmanın ve savunmanın ne kadar gerekli olduğu da düşünülmeli. Rum ve Ermenilere ait yapıların yanısıra Osmanlı dönemine tarihlenen cami ve mezarlıkların da olduğunu görebiliyoruz.

  Gümüşhane’de Krom Vadisi, Yağlıdere, Stavri, Zigana, Santa,Torul gibi dağlık bölgelerde Rum Ortadoksların yaşadıkları ve madencilikle uğraştıkları biliniyor. Ancak bu bölgelerdeki Hristiyanlar zorla müslümanlaştırılmaları ile islamiyeti kabul etmiş gibi görünseler de gizli Hıristiyan olarak yaşamlarına uzun yıllar devam etmişler.

  Gizli Hıristiyan olan Rumların bir kısmı, Santa (Dumanlı) köyünde yedi mahalle halinde yaşamışlar.. Buradaki her mahallede yıkılmış kiliseler, resmi binalar, okullar gibi Rumlara ait yapılara yerleşimlere rastlıyoruz. Oldukça büyük bir alanda bulunan bu yerleşimlerde nüfusun fazla olduğu anlaşılıyor.

  Diğer bir ilginç dini yerleşim alanı olarak bilinen Krom Vadisi, derin bir koridor oluşturan cehennem vadisini de içine alıyor. Manzaraya bakmaya kıyamıyoruz. Yemyeşil dağların dik bir şekilde yükseldiği vadiler oluşuyor. Krom vadisinin hemen tüm tepeleri üzerinde kiliseler, manastırlar , okul ve idare yapılarıyla  karşılaşıyoruz. Krom vadisinde yaşayan Rumlar da 15 ayrı mahallede ve büyük bir nüfusa sahip olarak yaşamışlar..

  Krom vadisinde  birbirine yürüyüş mesafesinde olan kiliseler devamlı birbirleriyle irtibat halindeymişler. Bu nedenle keşiş yolları olarak bilinen dar ve uzun yollarda bir hayvanın bile zor geçeceği patikalardan günübirlik gidip gelebiliyorlardı. Bu yolları geçmeyi biz de denedik. Sarıtaş  kilisesinden  İmera manastırına yaklaşık 4 km kadar dik sarp tepelerin üzerinden birbirimize yardım ederek çokça da ayağımızı koyacak bir karış toprak bulamadan , aşağıya   kayıp taş dolu dik yarıklara düşmekten korkarak yürüdük. İmera manastırına varınca   kervanların geçtiği bu yollarda bolca keşiş odalarının olduğunu görerek bu yapının büyüklüğünü ve taşıdığı işlevi anlamaya çalıştık.

  Tarihin izinde Gümüşhane’deki Rum yerleşimlerinin, madencilikle kurdukları yaşamlarını inanç dünyalarını, zorla müslümanlaştırılmaya çalışmalarına karşılık gizli bir şekilde inançlarını yaşamaya çalışmalarını ,islami inanca karşı gösterdikleri direnişleri ve aralarında kurdukları dayanışmaları anlamaya çalışıyoruz.

  Tarihin derinlerinden bugüne çıkmak Bayburt’daki Baksi Müzesi ile oldu. Karşımıza dünyadaki  sayılı modern müzeler arasında çoktan yerini almış Baksi müze binası çıkıyor. Bina, Çoruh nehrine bakan bir tepe üzerinde gözlemevini andırıyor. Müzeyi kuran Hüsamettin Koçan, güzel sanatların akademik dünyasından çıkarak kendisi de bir Bayburtlu olarak , Bayburt kırsalında modern bir müze açmış.  Müzenin şehir ile kırı birleştiren tek örnek olduğunu düşünüyorum. İçinde , Bayburtlu çocukları sanatla tanıştırmak, kadınlara el emekleri ile iş alanları açmak gibi kırsal alana yönelik çalışmalarını bir yana bırakacak olursak güncel sergilerin düzenlenmesinden sanatçılarla birlikte çeşitli atölye, çalıştay gibi etkinlikleri düzenleyerek , sanata yaptığı katkıları,  bu kırsal alandan evrene yayılan bir müzik gibi düşündüm…

  Japonya ile ilgili pekçok şeyi okuyup bilmekle beraber görmek ve yaşamak başka bir şeymiş. Japonya’yı Tokyo’dan başlayıp Fukuoka (Hakata) ‘ya kadar giden Japon Hızlı trenleri ile dolaştık.  Dünyanın gelişmiş ülkeleri olarak Avrupa, Amerika’yı görmüş olsak da Japonya bu ülkelerin üzerinde başka bir zamanı yaşıyor gibiydi. Biz de kısa bir süre için de olsa bu zaman boyutundaydık. Japonya ile ilgili görülecek ve yaşanacak çok şey olmakla birlikte  bizi etkileyen pek çok şey arasında özellikle,  daima güleryüzlü ve yardımsever insanların , kalite  ve estetiğin, gündelik yaşama giren ileri teknolojinin, temizlik ve düzenin olduğunu söyleyerek başlayalım.

   Japonya’ya yolculuğumuzu, bir başka yolculukla , Trans Sibirya treni ile birleştirdiğimizi bir başka yazıda aktarmıştım. (Bkz. ‘Transibirya Tren Yolculuğu :Krasnoyarsk’dan Vladivostok’a’) Yolculuğun bundan sonraki kısmına geçerek Tokyo’ya varışımızdan itibaren gezimize başlayabiliriz. Tokyo’ya gelişimizi ise,  Vladivostok’dan Siberia havayolları ile 2 saatlik bir uçuşla yaptık.   Uzun bir yolculuk sonrası zaman dilimine alıştığımız için Jetlag tabiiki yaşamadık. Buradaki saat farkı, bir saat geriye doğru giderek ,  yedi saat olan fark altı saate düştü.

   Narita  havalimanına inince pasaport işlemlerinin ardından, para bozdurma, otele transfer, hangi araçla otelimize en yakın gideceğiz meseleleri ile başbaşa kalmamız, biraz panik oluştursa da hem günlerdir bu konuda yaptığımız araştırmalarla, edindiğimiz internet bilgileriyle ve hem de havalimanındaki görevlilerin sıcak yardımlarıyla korkularımız ortadan kalkmıştı.

  Öncelikle , yanımıza dolar olarak aldığımız paramızı kendi harcayacağımız  miktar kadar bozdurduk. Gerektiğinden fazla bozdurmanın ise, hiçbir zararı olmuyor. Çünkü dönüşte dolar kuruna göre kuruşuna kadar geri alıyorsunuz. Ayrıca kredi kartı da kullanabiliyorsunuz. Bu konuda çeşitli yazılarda kredi kartının her yerde geçmeyeceği yazılsa da biz karşılaşmadık. Ancak her zaman da kredi kartı kullanmadık.

  Havaalanında para bozdurma işlemini tamamladıktan sonra sıra otelimize nasıl döneceğimiz ve yolumuzu nasıl bulacağımız hangi durakta ineceğiz gibi sorunlarla meşgul olmaya geçmişti.

  Şehre gitmek için , adına Limuzin denilen bizim Havataş yada Havaş benzeri özel otobüslere binmeyi tercih ettik. Otobüse binmek hem otelimize yakın bir yerde bizi bırakması hem de ağır bavulların taşınması açısından oldukça kolaylık sağladı.  Taksiler ise, bütçe açısından pahalı bir seçenek olmakla birlikte japon taksilerinin bildiğimiz taksilerden farklı olduğunu söylemek gerekiyor. Dantel örtülü koltuklarıyla beyaz eldivenli şoförleriyle kendinizi çok özel hissetmenizi sağlayacak bir garanti veriyorlar gibi geldi. Ancak Taksilerin oldukça pahalı olması bu deneyi yaşamamızı engelledi.

  Kalacağımız otele nasıl gideceğimiz, hangi aracı kullanacağımız tur firmamızın (Travelogue Group Tour)  bize verdiği rehber  kitapçığında da yazılmıştı. Ayrıca metro ile gideceğimiz yerler için SUİCA denilen metro kartlarını ve şehirlerarası yapacağımız tren yolculukları için Japan Rail Pass biletlerimizi de otel rezervasyonları ile birlikte tur firması bize verdi. SUİCA metro kartları ayrıca Seven Eleven market harcamalarında da kullanılabiliyor.

  Otobüs bizi Ikebukuro’daki otelimize en yakın durakta indirdi. Otobüsün ineceği durakları gösteren İngilizce yazıların olması da kolaylaştırıcı oldu. Sonrasında oteli yürüyerek telefonumuza kaydettiğimiz Map uygulamasına bakarak kolayca bulduk.

   Otele varış, yerleşme işlemlerinin ardından biran önce etrafı tanımak için sabırsızlanmaya başladık.  İlk kez tek başımıza bir şehri keşfetmek yada başa çıkmak durumundaydık. Tokyo’nun gece ışıklarını , renklerini, kalabalığını ve eğlencesini   görmek için görülmesi tavsiye edilen yerlerden biri olan,   Shinciku’da Golden Gai denilen bölgeye gittik. Burasını anlatmaya geçmeden önce, metro deneyimimizi aktaralım.

  Ikebukuro’daki otelimize metro istasyonunun çok yakın olması metro’yu kolayca bulmamızı sağladı. Akşamın ilerleyen saatlerinin olmasına rağmen hala şehir aydınlık.  Metro istasyonuna girince Suica kartlarımıza yükleme yapıp Shinciku istasyonuna giden hattı öğrendik. Sonra  hem Japonca hem İngilizce olarak yazılmış yazıları takip ettik. Metro İstasyonu geç bir zaman olmasına karşın hala oldukça kalabalık. Metroda gideceğimiz hattı ararken  üzerimize akın akın gelen kalabalıkla yolumuzu şaşırmamaya çalışırken, bir yandan da yukardaki yazıları takip etmek gerekiyor. Ayrıca , soldan akan yürüyüş trafiğini de idare etmek gerekiyor. Aynı zamanda bineceğimiz istasyon hattına doğru gitmek uzun bir yürüyüşü de gerektiriyor. Sonunda hattımızı bulduk ve Shinciku’ya giden metromuz geldi. Metroya biniş sırayla yapılıyor. Sırayı kimse bozmuyor ve metro gelince önce inecekler yavaşça bekleniyor sonra yine yavaşça binip bir yer bulunuyor. Metronun içi pembe kadife koltuklarla döşeli tıpkı eviniz gibi tertemiz geç bir vakit olmasına karşılık. Herkesin elinde cep telefonu var. Devamlı gözler orada kimse kimseye bakmıyor. Veya başka bir kitap gazete okumuyor. Herşey cep telefonundan takip ediliyor.  Shinciku yakın bir istasyon olduğundan  hemen geldik. İndik ancak çıkış kapısını bulmak zorundayız. Metronun çoklu hat yapısı içinde her hattın kendine ait çıkış kapısı var. Bu çıkış kapıları numaralı.  Yapacağınız şey hangi çıkıştan çıkmak istiyorsanız bu çıkışın numarasını sorup sonra bunu  takip ederek dışarı çıkmak ancak bu yazıldığı kadar kolay olmuyor tabii ki. Çıkışları karıştırabiliyorsunuz. En başta çıkışta görevlilere  sorup numarayı aldıktan sonra yolu karıştırınca başkalarına da sormamız gerekti.  Bize  en içten bir şekilde yardımcı oldular. Hiç kimsenin yardımcı olmadığını görmedim. En son yardımcı olmak isteyen kişinin dükkanını kapatmak üzere olduğu halde kendisi İngilizce bilmediği için bir başkasını çağırıp bize yardımcı olmaya çalışması oldu. Güleryüzlü yardımsever Japonlara hayran olmamak elde değil.

  Shinciku istasyonunda inip Golden Gai bölgesine gitmeyi sora sora başardıktan sonra burası rengarenk Japonca yazılarla ışıkların bol olduğu bir bölge. Bir eğlence merkezi. Barların, Showların, Kabuki tiyatroların  ve yemek restorantlarının olduğu  bir bölge. Özellikle Robot restorant dedikleri çıplak Show yapılan yerlerle dolu.  Işıklar, barlar, restorantlar, Showlar, içeriye davet edenler, doğrusu yorgun bir akşamda pek ilgimizi çekmedi. Biraz daha dolaşıp bol bol fotoğraf çektikten sonra yeniden metro istasyonuna dönüp yine aynı hattan Ikebukuro istasyonuna ve oradan otelimize döndük. İlk deneyimlediğimiz ve açıkçası korktuğumuz karmaşık metro ağının kafa göz yarsak da üstesinden gelmeyi başarmıştık.

Golden Gai Bölgesi

   Tokyo’da sadece üç gece kalacağımız için gezmek için bir tam günümüz ve bir de yarım günümüz var. Sonrasında Kyoto’ya geçeceğiz. Bu nedenle gezeceğimiz yerleri iyice belirginleştirip gitmek gerekiyor. Bunun için kolay bir yolu seçip, Tokyo’yu Lonely Planet’in tavsiye ettiği iki günlük kısa tur güzergahı üzerinden gezmeye başladık. Önce Shibuya istasyonunda inip ,  Meiji imparatorluk saray bahçesinden başladık. Burada Tokyo’da görülmesi gereken bir Şinto tapınağı (Jingu Shrine) bulunuyor. Tapınak İmparator Meiji ile İmparatoriçe Shōken’ın ruhlarına adanmış. Şinto dini Budizmden önce varolan Dünya’nın en eski dinlerinden biri olup animist bir inanca sahiptir. Doğanın yeniden canlanacağı düşüncesi ile rüzgarın, yağmurun, ağacın v.b. kutsal ruhlar taşıdığına inanılmaktadır.  Yeniden doğuş inancı bir anlamda karma felsefesini ortaya çıkarmaktadır.

  Meiji İmparatorluk sarayına Tor denilen tapınak kapısından giriyoruz. Tor kapısı bu dünyadan öte dünyaya girilen bir kapı olarak manevi bir anlamı da var.   Meiji imparatorluk sarayının önemi, Japon imparatoru Meiji’nin dini başkent olan Kyoto’dan başkenti Tokyo’ya taşıması ile Japonya’da   yeni bir çağ başlıyor. İmparator Meiji Japonya’nın modernleşmesi için reformlar yapıyor. Modernleşme ile birlikte teknolojiye ve sanayileşmeye  önem verip eski geleneklerden ayrılarak Batı bilgisiyle yeni bir Japonya yaratmak istiyor. Getirdiği reformlar arasında bazıları, Batılı yaşam tarzının geleneksel Japonya’da benimsenmesine yönelik olarak, gündelik yemek alışkanlıklarının batılı zevkine göre yenilenmesi olmuş. İmparatorluk sarayında karşımıza ilk önce  , bira endüstrisini geleneksel sanayinin yanında teşvik etmek   için rengarenk boyanmış geleneksel içki kabı olan Sake kaplarından  yapılma bir bira duvarı çıkıyor.  Bu  Andy Warhol tarzı bir duvar  aslında. Sake kapları Tor denilen tapınak kapısından içeri girince rengarenk bir duvar  şeklinde yapılmış. Biranın yanısıra şaraba da önem verilmiş. Şarap içilmesini teşvik etmek için de Fransa’nın Burgonya şarap fıçılarından bir duvar daha yapılmış. Bu duvar, Fransa’yla dostluk ve barış ruhunu kutlamak içinmiş.

Burgonya şarapları

Tor kapısı

Sake kapları ve Bira

İmparatorluk sarayına ve dini ibadete girmeden önce islam dininde olduğu gibi sembolik bir beden temizliği ve ruh hazırlığı yapmak üzere, sarayın girişinde bulunan bir havuzun akan çeşmeleri ve etrafında tahta kepçeleri ile temizlik yapıyorsunuz. Temizlik önce sol elinizi yıkamakla başlıyor ve ağıza su alınıp çalkalanıyor (kepçeden ağızla içmiyorsunuz) sonra kepçe ters çevrilip havuzun kenarına bırakılıyor.

  İçeriye doğru tapınağa yine büyük bir Tor kapısından giriliyor. Ancak çıkarken kapıya sırtınız dönmeden arka arka saygı ile dua edilerek  çıkılıyor.

  Bu büyük tapınak girişinden itibaren dini ritüeller sizi karşılıyor. Bonsai ağaçlar, İkebana sanatının ve dini ibadetin bir simgesi olarak sergileniyor. 350 yıllık çam ağaçlarını minyatürleşmiş olarak görebilirsiniz. Biraz daha ilerde, dileklerinizi tahta bir tabelaya 500 yen karşılığında yazdırıp dilek ağacına asıyorsunuz. Dilek tabelalarından dilek ağacı kocaman bir duvar haline gelmiş. Şinto dininin animist inancı ile gündelik yaşama ilişkin pekçok dileğe yer verildiğini gördük. Başka bir bina ise, dua etmek isteyenlerle doluydu. Burada fotoğraf çekmek için bağış yapmanız gerekiyor. Dualar ve dini ritüellerin yanında şans getiren figürler gibi pek çok dini hediyelik eşyalar da satılıyor.

 İmparatorluk sarayı içindeki tapınak ve kutsal dünyayı izledikten sonra yavaş yavaş burayı geride bırakıp Lonely Planet’in bize önerdiği güzergah olan Omate-Sando caddesinden Shibuya Crossing’e doğru uzun bir yürüyüşe başlıyoruz.

   Bu caddenin iki tarafı da markalı gösterişli  mağazalarla dolu. Mağazaların kimisinin mimari yapısı ile ödül almış olmalarını ilgiyle izleyerek yürümeye devam ediyoruz. Dior, Tod, Burberry gibi marka mağazalar caddenin iki tarafında sıralanıyor. Yürüken gözümüze çarpan bir diğer şey ise, Sigara içmek için kalabalık caddelerin kenarlarında  duran,  etrafı camla  kaplı  bölmelerin yapılmış olması. Caddede yaptığımız yorucu bir yürüyüşün ardından yavaş yavaş Shibuya’ya doğru geldiğimizi kalabalığın arasına gelince anlamaya başladık. Shibuya istasyonuna gelince ünlü sadık köpek Haçiko’nun metronun başında sahibini beklerken bulduk. Tabii başı oldukça kalabalıktı. Herkes Haçiko’yla  birlikte fotoğraf çektiriyordu. Shibuya crossing  ise,  artık turistik hale gelmiş olan Tokyo’nun en kalabalık caddesi gibi duran bir kavşak. Ancak Tokyo’da gördüğümüz hemen her yer kalabalık ve yaya geçitleri ile dolu. Burasının ünü oldukça artmış yabancı turistler özellikle buraya gelip fotoğraf, video çekmek istiyor. Gördüğümüz birkaç yaya geçidinin biraraya gelmesiyle ortaya kalabalık kaosu çıkıyor. Karşıdan karşıya geçmek için birbirlerine dikkat eden, çarpmadan , ezmeden geçen insanların her seferinde ne kadar düzenli olduklarını görebiliyoruz. Üstelik bu insanlar sürekli yürürken telefonlarına bakıyorlar.

Omate sando caddesi

Omate Sando Caddesi

Haçiko

  Bu kavşağı ve metrodaki kalabalıklara rağmen kurulan düzeni ve insanların uyumunu gördükten sonra , karmaşa içinde düzen, sadelik içinde güzellik felsefesinin ne güzel uygulandığını düşünmeden edemiyorum. Bu karmaşa içinde yürürken düzenin bozulmayacağının güveni içinde telefona bakmak çok olağan bir durum. Bu karmaşık düzen içinde trafik lambalarının yanıp sönmesini de kuş sesleri ile ayarlanmış.

  Shibuya Crossing’i izlemek için en ideal yer, tam köşedeki Sturbucks oldu. Burası fotoğraf çekmek için ideal bir köşe olmakla kalmayıp, uzunca bir süre kahve içip dinlenmek için de iyi bir yer.

 Lonely Planet’in önerdiği güzergah sona erince bu defa bizim gitmek istediğimiz yerlere sıra geldi. Bunlardan biri, Mori Art sanat müzesiydi. Burası özellikle modern teknoloji, dijital alandaki    sergi ve  gösterilere yer vermesi açısından   önem taşıyor. Zamanımızın az olması diğer önemli müzeler arasında seçim yapmamıza neden oldu ve sonuçta buranın mutlaka görülmesi gerektiğini düşündük. Metroları artık öğrenmiş olarak aktarmalı metrolarla Shibuya’dan Rappongi istasyonuna hızlı bir şekilde gittik. Müze Tokyo’nun yüksek binalarından biri, Tokyo’yu panoramik olarak izlemek için tercih edilen kulelerden biri. (Diğeri Tokyo Tower) Ancak  Mori Art sanat müzesi geçici düzenlemeler yapıldığı için gittiğimiz günlerde kapalıydı. Bu nedenle gezmek mümkün olamadı.

  Tokyo’ya ayırdığımız bir gün ne yazık ki çok az ve görülmesi gereken daha pek çok yerin olduğunu biliyoruz. Ertesi gün Tokyo’dan 17.10’da Kyoto’ya doğru yola çıkacağız. Buradan ayrılmadan önce erkenden Shinciku’ya gidip , yerel bir kahvecide oturup kahve içmeyi planladık. Taji Maya kahvecisi, dışardan bakınca pek de bir şeye benzemeyen küçük tahta bir kulübe şeklinde.  Girişiyle cazibesi olmayan bu  kahve dükkanında sabah saat 10.00’dan önce açılmadığı için  kahve içemiyorsunuz.  İçerisi küçük iki üç masalı ve bir kahve barı var. Dünyanın pekçok yerinden gelmiş kahve çekirdeklerinin özenle kavrularak mis gibi  kokusu içeriye sinmiş. Kahve çekirdeklerini dikkat ve sabırla kavuran bu dükkanı bir arkadaşım tavsiye etmişti. İçeride paketlenmiş olan bu çeşit çeşit kahve çekirdeklerinden yada çekilmiş kahvelerden satın alabiliyorsunuz.

 Yerel bir kahve dükkanından çıkıp yine yerel olan bir Ramen çorbacısı da öğle yemeği için iyi bir seçenek oldu. Ramen dükkanlarının sağlı sollu sıralandığı ve mini bir çarşı görünümünü aldığı bu otantik yerde sabah çorbacıları olarak bir iki müşterileri varken öğleye doğru müşteriler artınca yer bulmak zorlaştı. Ramen çorbacıda müşteriye bakan  yardımcı kız, Ramen seçimi yapmamız için içerde bulunan renkli butonlardan oluşan bir menü tablosuna para atıp bilet almamızı söyledi. Bizim yerimize paramızı atıp istediğimizi almamız için yardımcı oldu. Giderek kalabalıklaşan çorbacıda  şansımıza bir yer bulup  oturduk. Etrafı bar olan tavanı alçak, burun buruna yemek yediğiniz bir mutfağın arkasında çorba yapan bir ekip var. Ekip hızlı bir şekilde noodları kaseye koyup üzerine baharatlı (acı değil) et suyunu etini, yeşil yosunu koyup önümüze sürüyor. Tabii bu  Ramen çorbası iki tane çubukla yeniyor. Ama çatal da isteyebiliyorsunuz. Biraz bekledikten sonra gelen noodle domuz etli ve yağlı oldukça lezzetli bir çorbaydı.

  Tokyo’nın neresine gidersek gidelim hep karşımıza bir Big Camera adıyla çok katlı mağazalar zincirinin çıktığını gördük. Burada ne ararsan var. İçinde mutfak, banyo, dekor, teknolojik ürünler v.b. herşeyi bulmak mümkün. Ancak fiyatların dolar ile belirlendiğini görünce hiç de ucuz olmadığını söylemek gerekiyor.

  Alışveriş için bir diğer mağaza zinciri de, Drugstore mağazaları. Görünümüne  bakıp ucuzcu mağazalar zannedilebilir ancak öyle değil. İçinde herçeşit kozmetik,vitamin ,ilaç  v.s. olan eczaneye pek benzemeyen mağazalar. Yine  bir diğer çok katlı mağaza da, Manga mağazaları. Oldukça popüler olan bu yerler, Japon kültürünün bir parçası ve batı popüler kültürü ile ayrılan önemli bir gösterge. Japon anime dünyasının kahramanları, eşyaları ile gençlerin çocukların dünyasına aitler. Manga kültürü çizgi roman kahramanları ile başlayan bir kültür özellikle çocuklar için bir rol modeli oluşturmayı  hedefliyor.  Savaş sonrasında çocukların mutlu çocuklar olarak yetişmeleri için manga kültürü çok yaygınlaşmış. Bugün bu kültürün ustalarından anime dünyasını dünyaya tanıtan Miyazaki, Tokyo’daki Gihbli stüdyolarında anime filmler yapıyor. Bunlar arasında, ‘Ruhların Kaçışı’ adlı anime film   Oscar ödülü almış. Anime dünyasında bahsetmeden geçemeyeceğim diğer bir kahraman da, Komşum Totoro filminden tanıdığımız kahraman Kedi Totoro. Totoro sadece iyi insanlara gözüküyor ve yardım ediyor.

 Tokyo’da kaldığım kısacık sürede edindiğim izlenimlerde, sabah, akşam her zaman kalabalık ama düzenli sokaklarıyla, teknolojiyi yanıbaşında hissettiren her daim cep telefonuyla meşgul ve her işini hızla o küçük teknoloji kutusunun içinden halleden  insanlarıyla, egodan uzak hiç sıkılmadan her daim yardım severlikleriyle, temizliği, hijyeni bu yüzyılda sağlamış bir toplum olmalarıyla, özellikle tuvalet temizliğinde başka dünyanın başka hiçbir yerinde göremediğim bilgisayarla kontrol edilebilen hijyen temizliğinin en sıradan diyebileceğimiz umumi tuvaletler de bile kullanıldığını söyleyebilirim. Bu arada hijyen ve çöp konusuna o kadar dikkat etmişler ki, yol kenarında bir çalışmada bile sarı şeridin dışına taşan bir toprak kırıntısı bulamıyorsunuz. Yada sokak arası satıcılarının  her daim böcekleri davet eden çöp kutularının tertemiz olduğunu, pisliğin hiç mi hiç olmadığını  görebiliyorsunuz. Japon hanımların kendilerine özgü moda tasarımlarıyla, rahat ama lüks giysileri tercih ederek, bol, topuksuz kıyafetleriyle  incelik ve  zariflik sağlayabiliyorlar. Bazen belden büzgülü elbiseler , fırfırlı bluzlar, şoset çoraplarıyla yakışmasa da rahat olmayı tercih ettikleri belli olan giysileriyle, bakımlı , düzgün yüzleriyle güzelliklerine özen gösteriyorlar.

  Tokyo’dan Kyoto’ya gitmek için aldığımız Japan Rail Pass biletleri ile yolculuk yapacağız. Trene binmeden önce biletleri satın aldığımız japan Railways Group’un metro istasyonun hemen yanındaki ofislerine gidip tren saatimizi ve koltuk seçimimizi Fuji dağını görecek şekilde yaptırmıştık. İşlemleri, güleryüzle ve ellerini akıcı bir hızla kullanarak çalışan kızı izlerken bir sanat performansını izler gibiydik adeta.

   Metro istasyonundan JapanRail (JR) hattını alarak Kyoto için Shinagawa istasyonuna gittik. Kyoto’ya gidecek olan trenimiz 5.10’da kalkacak. Tren istasyonu bildiğimiz ana gar istasyonundan farklı olarak sürekli trenlerin gelip yolcu alıp indirdikleri bir istasyon. Bineceğimiz hızlı trenler yerde giden uçaklar gibi tasarımlanmış. Burunları uzun gövdelerinde küçük uçak pencereleri ile hızla istasyona girip çok yavaş duruyorlar yolcularını indirip yine yolcuları alıp hızla yola devam ediyorlar. Trenlerin geliş gidiş saatlerini gösteren elektronik tablodan trenlerin saniye gecikmeden geldikleri ve kalktıklarını görüyoruz. Ayrıca  trenin  hangi vagonuna binecekseniz istasyonda yazılı olan yere gidip bekliyorsunuz. Rakamın yazılı olduğu yere tren yanaşıyor. Kolaylıkla trenimize bindikten sonra geniş ve rahat koltuklarımıza geçip ikibuçuk saat sürecek yolculuğumuza başladık. Yorgunluğun da etkisiyle zamanın nasıl geçtiğini anlamadan Kyoto’ya gelmişiz.

Kyoto

  Kyoto, Japonya’nın eski dini başkenti olarak (794-1868 yılları arasında bin yıllık bir dönemde) biliniyor. Yerel halkın dini olarak bilinen ve animist inanç olarak ortaya çıkan Shinto dini ile Japonya’ya Çinden gelen Budizm ile yanyana durabiliyorken Meiji dönemiyle birlikte ayrılmışlar.  Budist tapınakların içindeki Zen bahçelerinde ise , meditasyon yapılarak derin düşüncelere geçiliyor.  Budizmin hayat felsefesini dünyaya bakışını da burada görmek mümkün.

  Yine Lonely Planet ve diğer travel kitaplarının önerileri ile ilk gün Kyomizudera Budist tapınağını dolaşmaya başlıyoruz. Kyomizudera tapınağı yolu, sabah okul çocukları, geyşa kıyafetli genç kızlar ve turistler, aşıklar, ayakları takunyalı sarı giysileri ile Budist rahip adayları ile doluydu. Geyşa kıyafeti kiralayan dükkanlarda, tapınağın etrafında içinde rengarenk giysileri giyip tapınağa çıkmaya hazırlanan genç kızlar var. Tapınağa çıkan yokuş yukarı yolun iki tarafında sıralanan tatlıcı dükkanları çeşit çeşit renkte ve  zariflikte yerel tatlılar satıyorlar. Bu tatlılara en çok okul çocukları ilgi gösteriyor. Hediyelik eşya satıcıları da yine burada .

Kiyomuzudera tapınağı, 798 yılında yapılmış, Nara’da  ortaya çıkan Hasso Budizm okulunun bir kolu olarak yerel Budizm okullarının entrikalarıyla başederek hayatta kalmayı başarmış. Burası tek bir tapınaktan ibaret değil, içinde pekçok tapınağı barındırıyor. Hepsinin de çok katlı ve tahta işlemeli ve boyalı muhteşem tapınaklar olduğunu söylemeliyim. Asıl tapınak bölgesine girmeden önce Tainai-Meguri binasına girmek için rahip bizi elinde bilgi formlarıyla yönlendiriyor. Burası, Budist inanca göre simgesel anlamda Bodisatva’nın rahmine yapılan yolculuk. Tamamiyle karanlık olan ve aşağıya doğru inen bir koridordan hiçbir ışık damlası görmeden el yordamıyla inmeye çalışıyorsunuz. Karanlık ana rahminde ilerlemek anlamına geliyor. Gerçekten insanı yoruyor ve korkutuyor. Karanlığın sonunda üzeri işlemeli bir taş parlıyor. Bu taşa elimizi değdirip kendi etrafımızda istediğimiz yöne dönerek dileğimizi iletiyoruz. Sonrasında karanlık birdenbire bitiyor ve yeniden doğuyoruz.

   Buradan çıkıp Jishu-Linja denilen bir başka tapınağa geçiyoruz. Bu tapınak daha eğlenceli. Burası aşka adanmış olduğundan çeşitli aktiviteler, dilekler aşkla ilgili. Bunlardan bir tanesi gerçek aşkı bulmakla ilgili. Burada 18 metre uzunluğundaki yoldan gözlerin kapalı olarak gitmen ve buradaki taşların üzerine bastığın  takdirde gerçek aşkına kavuşacağını söyleyen bir deney yaşanıyor. Eğer taşlardan birine basmadan geçilirse aşklarına karşılık beklemeleri mümkün olmayacakmış. Buradan geçmek için eğer birinden yardım alırsanız , gerçek aşkı bulmak için de birinden yardım alacağınız anlamına geliyormuş.

  Tapınağın eğlenceli deneylerinden bir başkası da, Otawa-no-taki şelalesiydi. Şelale üç ayrı koldan akıyor. Birinci kol, uzun yaşamı, ikincisi, başarıyı üçüncüsü de, aşkı temsil ediyor. Çeşmenin ortasındaki üç kepçeden birini seçip suyu içiliyor. Üçünden birden içilirse açgözlü olduğuna işaret ediyormuş. Şelale önündeki uzun kuyruk sırayı kimsenin bozmaması ve önden girmemesi nedeniyle çabuk ilerledi.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

  Yine Lonoly Planeti takip ederek , Kiyomuzedera tapınağından çıkıp bir başka tapınak olan Chion-in tapınağına doğru yürüyüşe geçtik. Burası Kyoto’nun en popüler bir hac merkezi oluyor. Ayrıca Budizmin en büyük okulu olan Jado kolunun merkezi olarak hizmet veriyor. Chion-in kurucusu Budizmin önde gelen kişilerinden Honen , kendi Budizm anlayışını (Jado budizmi veya saf ülke anlayışı) yaymaya çalışırken burada ölüm orucu tutmuş. Bu tapınak 1234 tarihinde kurulmuş. Honen, o dönemde zenginlik ve refaha yönelik olarak yorumlanmış olan Budizm inancını seçkinlerin dini olmaktan çıkartıp topluma yayılmasına öncülük etmiş.

  Girişteki tahta tapınağın zemininde yürürken her adımda tahta gıcırtıların    kuş sesi gibi çıkması nedeniyle buraya  ‘bülbül’ zemin adı verilmiş. Bu da tapınağın popülerliğini arttırmış. Tapınağın zen bahçesi kısmına geçince bahçede Honen’in saf ülke anlayışının bir zen bahçesi olarak düzenlendiğini gördük. Bu zen bahçesinde 25 adet taş duruyor. Tabloda Amida Nyorai’nin inişi ve 25 Bodhisatvas takipçisi anlatılıyor. Taşlar, Amida Nyorai’yi bekleyen 25 Bodhisatvasını temsil ediyor. Çalılar ise, bu 25 tilmizin uçarak geldiği bulutları anlatıyor. Bunların etrafında ise, yine özenle taranmış ve bir denize benzetilmiş küçük çakıl taşları ile kumlar duruyor. Bahçenin diğer kısımlarında bonzai haline getirilmiş çam ağaçlarının etrafında taşlar ve sulardan oluşan görsel manzaralar arasında meditasyona dalıp gidiyoruz. Bu bahçeye Nijugu –Bosatu –no-niwa adı verilmiş.

  Chion-in tapınağında çok fazla kalabalık yok. Tapınağın yukarı kısımlarında artık tek başımıza kalıyoruz. Bahçelerin içiçe geçmesiyle oluşan yeni bahçeler, Budistlere ait mezarlar ve mezartaşları arasından yolumuza devam ediyoruz. Lonely Planet’in verdiği bilgiye göre, Tapınakta Japonya’daki en büyük  çan bulunuyor.  1633 de dökülmüş olan bu çan bu tapınağın rahipleri tarafından her yıl yılbaşı arifesinde 108 kez çalınmaktaymış.

 Chion-in tapınağından akşam üzeri çıkıp yavaş yavaş Kyoto caddelerine doğru yürüyerek iniyoruz. Yemek yemek, canlı sokakları, alışveriş merkezlerini izlemek Tokyo kadar olmasa da yine de yorucu. Kyoto’nun en canlı yerel alışveriş merkezi olarak bilinen yer Nishiki Market. Burası, üzeri kapalı her iki yanı sokak satıcılarıyla dolu bir Pazar. Bir tarafı tamamen balık ağırlıklı olan pazarda çeşit çeşit ızgaralar, kızartmalar, suşiler v.s. sokak yemekleri  ve restorantlar ile dolu. Diğer tarafında da çok çeşitli hediyelikler satan dükkanlar rengarenk vitrinleriyle karşımıza çıktı. Nishiki Market zengin yemek kültürünün bir parçası, bölgenin Japonya’nın yemek lezzetleri merkezi Osaka’ya yakın olması nedeniyle de burasının  lezzet duraklarından birisi olduğunu söyleyebilirim.

 Kyoto’daki üçüncü günümüzde sabah yine erken yola çıkıp bu defa Kuzeydoğu’ya doğru Kyoto’nun en önemli Budist tapınaklarından  biri olan, Kinkaguji manastırı ile Rion-ji Zen bahçelerini görmeye gidiyoruz. Otelimizin hemen önünden kalkan otobüs çok kalabalık, öğrencilerle dolu. Manastıra gelince bütün öğrencilerle birlikte biz de indik. Yol üzerindeki devasa tapınak binalarını geçip ‘Golden Pavillon’ (Altın ev) olarak bilinen Kinkaguji tapınağına doğru hepbirlikte gidiyoruz. Giriş oldukça kalabalık bir turist grubuna rağmen düzenli bir sıra ile içeri giriyoruz. Altın tapınak, Rokuon-ji olarak da biliniyor. Budist tapınağın ilgi çekici öyküsünü, biraz kaynak araştırmalarından ama en yakın şekilde yeni tanıdığım Yukio Mişima’nın Altın Köşk Tapınağı romanından tüm Trans Sibirya yolculuğum sırasında okuyarak öğrendim. Romandaki öykü, gerçek olaylardan esinlenerek anlatılmış , tapınakta bir Shogun olan babasının izinden giden genç Budist rahip, eğitimini almak için buraya geliyor. Ancak Budist rahibin hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak dengesiz olması giderek insanlardan uzaklaşmasına  ve düşman olmaya başlamasına ,güzelliklere karşı hissizleşmesi sonunda içinde bulunduğu Altın köşke karşı da düşmanca davranmaya başlamasına neden oluyor. Rahip, sonunda Altın Tapınağı yakmasıyla sonunu getiriyor. Tapınak 1955 yılında yeniden inşa edilmiş,  Tapınağın sade süssüz bir şekilde olmasına karşılık altın yaldızla  kaplı yapısının , içinde bulunduğu Japon bahçesine yansıması ona zarif vakur bir duruş getiriyor. Bu kadar zenginlik içinde sade bir yaşamı simgeliyor sanki. Tapınağın içi gezilmiyor. İçinde bulunduğu Japon bahçesi bir zen bahçesi olarak kurulmuş.  Bonsai haline getirilmiş çam ağaçları küçük adacıklar içinde Altın tapınağı kapatmadan onun güzelliğini ortaya çıkartacak şekilde duruyorlar. Gölün dingin suyu içindeki   dev kırmızı japon balıklarını ,  zen bahçesini seyrederek  altın tapınağın etrafını dönerek dışarı çıkıyoruz.

 Altın Tapınaktan ayrılarak , yine aynı bölgede olan Huzurlu Ejderhanın tapınağı olarak da bilinen ve Unesco dünya  Mirası listesinde yeralan Ryöan-Ji tapınağı ve Zen bahçelerine doğru yürümeye başladık. tapınağın girişinde yine kalabalık bir öğrenci topluluğu ile birlikte tapınağı ziyarete giriyoruz. İçeri girerken tapınağın tahta merdivenlerinin başında ayakkabılarımızı çıkarıp ayakkabılığa koyduk. Tapınağın içinde bir havuz gibi yapılmış etrafı merdivenle çevrili bir zen bahçesi Budist rahiplerin  meditasyon yapması için tasarlanmış. Bu içi iri taşlı kumlarla dolu havuzun içinde kumlar özenle taranmış ve içinde 15 tane taş duruyor. Bahçe toplanmış çakıllardan ve onbeş yosun kaplanmış iri kaya parçalarından oluşuyor. Bu kayalar öyle yerleştirilmişler ki, bahçeye hangi açıdan bakılırsa bakılsın sadece on dört iri kaya parçası  görülebilmektedir. Sadece aydınlanmaya ulaşabilenlerin onbeşini aynı anda görebileceğine inanılmaktadır. Ancak bu zen bahçesinin etrafında oturmuş öğrenciler cep telefonları ile meditasyon yapmayı tercih etmiş olmalılar. Tapınağın bahçesindeki gölün üzerinde açmış rengarenk nilüfer çiçekleriyle kaplı japon bahçelerinin olduğunu söyleyelim.

  Kyoto’da gördüğümüz  fütüristtik mimari yapılardan birisi de, Isetan tren istasyonu binası oldu. İstasyon binası pek çok özelliğin biraraya getirilmesiyle oluşturulmuş. İçeri girdiğiniz dev bir balinanın içine girmiş duygusu veren yüksek ve eğri kambur bina merdivenlerle yeni bir şekil alıyor. Kamburun üstüne çıktığınızda aşağıya doğru küçülmüş insanlara bakıyorsunuz. Kolayca yürüyen merdivenlerle yukarı çıkıldığı gibi aşağıya da yürüyerek inebiliyorsunuz. Binanın çok katlı bir yapı olmasına karşılık bu çok katlılık bir piramit gibi yatay bir şekilde yükseliyor. Yatay merdivenlerde rahatça oturup etrafı seyretmek mümkün.  Bu inanılmaz bina içinde ise, kat kat herşeye rastlıyorsunuz yemek katında japon yemeklerinin çeşitleri, dükkanların  önünde kuyruklar oluşmuş , ancak herhangi bir karmaşa ve kaos olmaksızın yemek sırasını bekliyorlar. Hediyelik eşyalar katında da çok çeşitli , zevkli , kaliteli ama bütçeye göre de hediye bulmak mümkün oluyor. Hepsi kaliteli ve özenli bir şekilde paketlenip  size veriliyor. Özellikle dikkat ettiğim şeylerden birisi de, bu paketlemenin  veriliş biçimi oldu. Bunu  o denli saygılı sevecen ve sizi duyan bir yaklaşım içinde yapıyorlar ki birden insanın içini sıcacık bir şeyler kaplıyor.

  Kyoto’nın mutfak lezzetleri arasında, çok beğendiğimiz bir yemek de, geleneksel japon yemeklerinden biri olan Okonomiyaki oldu. Okonomiyaki yemeği, saç tepsi üzerinde pişirilen çeşitli et ve baharat ve sebzelerin birleşiminden oluşan bir tür pizza gibi bir yemek olarak biliniyor. Geleneksel okonomiyaki restoranında rahle biçimle  yada bildiğimiz ayaklı masa şeklinde bir sac masada yemekler yapılıyor. Pankek gibi olanları olduğu gibi, teppenyaki etli olanları Yakunomoki , ızgara veya noodle olanları da var. Biz noodle olanı seçtik. Garson olarak gelen orta yaşlı kimonolu ve düzgün makyajlı hanım , sac masanın altındaki  ocağı yaktı ve üzerine önceden pişirilmiş noodle, karides  soya sosunu ve ismini bilmediğim diğer sosları da döküp bunları birbirine kaynaştırdı. Ortaya nefis lezzetli bir yemek çıktı. Basit ama lezzetli Japon kültürünün temel felsefesi içindeki  sadelik içindeki güzellik anlayışını,  yemek kültürü içinde de keşfetmiş olduk.

Hiroşima

  Japonya’nın hızlı trenleriyle bütün Japonya’yı baştan başa dolaşmak mümkün. Shinkansen Hızlı trenleri, Kyoto ile Hiroşima arasını bir saatte alıyorlar. Turistik bir gezi için Avrupa’daki interrail sistemine benzeyen tren sistemi ile her yöne gidebiliyorsunuz.

  Hiroşima’yı da gezerken yine Lonely Planet’in önerdiği güzergahlardan yola çıktık. burası   savaş sonrasında yeniden inşa edilen bir yer olması nedeniyle eski yapıya pek rastlanmıyor. Çok katlı modern binalar yükseliyor. Görmemiz gereken en önemli şey, 2. Dünya savaşında atom bombasının yok ettiği Hiroşima’nın Barış Parkında sergileniyor olması, Hiroşima kentinin sakin bir yaz gününde savaştan habersiz yaşayanların biranda üstüne gelen binlerce ton gücündeki alev topunun kentte yaşayanları öldürerek, geride kalanları da yaralı yada sakat bırakarak  ve daha sonraki kuşaklara da miras kalan sakatlıklar halinde hala günümüze kadar gelen izlerini görmek istiyoruz.

  Önce karşımıza çıkan, atom bombasıyla yıkıntı olarak kalmış ve eskiden kentin simgesi olan ticaret odası binası oldu. Bina yeniden yapılmamış ve bir savaş anıtı simgesi olarak o haliyle bırakılmış. Buradan Barış parkına doğru yürüyerek geçiyoruz. Burası, her iki tarafında akan  sularla çevrilmiş adeta alevlerle yanan ve sulara hasret insanlara verilmiş gibi duruyor. Bu alanda  yanan barış alevi savaşların sona ereceği zamana dek yanmayı sürdürüyor.

 Parkta bu anıtla birlikte ölen insanlar anısına yapılmış başka anıtlar da var. Bunlardan birisi, hazin öyküsü ile savaş sonrasında Lösemiye yakalanarak ölen kız çocuğu Sadako Sasaki’ye ait. İki yaşındayken atom bombasına maruz kalan kız çocuğu 11 yaşına gelince lösemi oluyor ve 1000 tane origamiden leylek yapmaya başlıyor. Ancak sayıyı tamamlayamadan ölüyor. Bundan sonrasında çocukların daha uzun yaşaması için sınıf arkadaşları onun tamamlayamadığı kağıttan leylekleri tamamlıyorlar.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

  Anıt mimarilerin her birinin acı verici öyküleri var. Hepsini okuyarak müzeye giriyoruz. Müzedeki resimler ,eserler ve anılar çok derin acıları sergiliyorlar. Atom bombasına kadar barışçıl bir ortam içinde yaşayan halk, bombanın sabah, Ağustos 1945’de atılmasıyla alevler içinde kalıyorlar. Sulara koşuyorlar. Derilerin üzerindeki yanıklarla  acılar içinde kıvranıyorlar. O dönemin ne kadar tıp bilgisi varsa tedavi oluyorlar. Bir kısmı daha sonra kansere yakalanıp acılar içinde kalıyor. Daha sonra da genetik bozukluklar ortaya çıkıyor. Burada çekilmiş iki çocuğun resmi çok dokunaklıydı. Gözlerini fotoğrafçıdan kaçırmışlar. Derin bir küskünlük içindeler.

  Hiroşima’da ikinci gün için önerilen görülmesi gereken yerlerden birisi de, Shukkeien Garden olarak bilinen bir Japon bahçesi. Burasının tarihi 1620 yılına kadar iniyor. Meiji döneminde bir lordun bahçesi olarak yapılmış.  Sonrasında ise, Atom bombası patlayınca çok sayıda insan burada tedavi edilmeye çalışılmış ancak çoğu burada ölmüş.

  Bahçenin hüzünlü geçmişi bir yana bir japon bahçesi örneği görmeyi isteseydim bu olabilirdi diye düşünüyorum. Özenle yapılmış küçük köşeler, küçük kırmızı köprüler, her ağacın , dalın, çalının uyumlu birlikteliği bir gölün etrafını dönerek dolaşırken küçük yollar ve dinlenecek banklar bulunuyor. Gölün içi de özenli bir şekilde dev  sazanlar kırmızı ağızlarını açarak soluk alıp veriyorlar. Japon bahçesi şehrin ortasına yapılmış etrafında ise, dev yapılarla çevrili, yine modernlik içinde geleneksellik tarzı karşımıza çıkıyor.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

  Hiroşima’da kenti tepeden izlemeyi düşünenler için de tarihi castle binasının en üst tepesine çıkmaya değecek bir manzaranın olduğunu söyleyebilirim.

   Hiroşima’da rehber kitabımızın ikinci gün için gitmemizi önerdiği yerlerden biri de, Miyajima adası. Miyajima adası yada Tapınak adası da denilen ada, Unesco dünya mirası listesinde yeralıyor. Bu adada tarihi 6. Yüzyıla kadar giden bir Shinto  tapınağı (Itsukushima-Jinja) bulunuyor. Dünyevi kişilerin buraya ayak basmasına izin verilmediğinden girmek isteyenler tekneyle 0-Torri adı verilen tapınak kapısından geçmek zorundaydılar. Bu kapıdan girerek saygılarını göstermiş oluyorlardı. Ayrıca dünyevi olanı dışarda bırakıp inanç dünyasına da girmiş oluyorlardı.  0-Torii kapısı genellikle çamur içinde oluyormuş ancak sular yükseldiğinde yüzen bir Torii kapısı oluyor.

  Miyajima adasında serbestçe dolaşan geyikler insanlara hiç yabancı değil, oldukça evcilleşmişler ancak dikkatli olunması gerektiği de belirtiliyor. Adanın diğer bir özelliği, de deniz ürünleri açısından zengin olması, dev istiridyeler , karidesler ve adını bilmediğimiz pek çok deniz ürünü adada taze  taze pişiriliyor. Alışveriş caddesi boyunca bu lezzetleri tadarak dolaşmak mümkün .

Fukuoka (Hakata)

  Hiroşima’dan ayrılıp yine Shinkansen hızlı trenleri ile Fukuoka (Hakata) şehrine gidiyoruz. Burası Japonya’daki son durağımız olacak. Yine tren istasyonunda trenimizin geleceği yerde beklemeye başladık. Trenle 1 saatlik yolculuktan sonra Fukuoka’ya geldik. Burası Shinkansen hızlı trenlerinin vardığı son nokta.

  Fukuoka’da çok az bir zamanımız var. Yarım günlük bir şehir turunda önceden yaptığım araştırma ile görülmesi tavsiye edilen yerlerden biri,  Yanahibashirengo Balık Pazarıydı. Fukuoka’nın deniz kıyısı bir kent olması deniz ürünleri açısından zengin bir çeşitlilik sunuyor. Pazarda adını bilmediğimiz çeşit çeşit balıklara bakıyoruz. Yanahibashirengo Balık Pazarı, çok büyük  olmamakla birlikte yerel halkın kullandığı bir Pazar olması nedeniyle önem taşıyor. Bu küçük yerel balık pazarında, satılan  bilmediğimiz bir sürü balıklarla birlikte kurutulmuş olanlar, kızartılmış taze balıklar da iştah açıcı bir şekilde duruyorlar. Ne olduğunu anlayamadığımız ve balık yumurtasına benzettiğimiz bazıları kızartılmış baharatlı olarak yapılmış. Tabii bunların tadına bakmak için birkaç çeşit alıp deniyoruz. Burada  fotoğraf çekerek yerel balık, balıkçılık insanlar hakkında gözlem yaparak vakit geçirmek mümkün.

  Yanahibashirengo Balık Pazarından şehrin merkezine Tenjin’e doğru yürüyerek gittik. Fukuoka kenti Japonya’daki diğer kentler içinde yaşanabilirlik açısından en çok beğendiğim kent oldu. Ne Tokyo’nun aşırı kalabalıklığı ne Kyoto’nun uhrevi havasından uzak modern futuristik binaları ve bana göre oldukça estetik bir zevkle yapılmış yeraltı çarşıları ile güzel bir kent.

  Tenjin şehir merkezinden yürüyerek yaptığımız turda devasa bloklar, çok katlı mağazalar, ve yeraltı çarşıları ile oldukça zengin ve gösterişli bir şehir olduğu anlaşılıyor. Mağazaların vitrinleri  kaliteli , lüks ürünlerle kaplanmış. Ayrıca çok zevkli sanatsal bir şekilde de tasarlanmış . Ancak fiyatlar dolar üzerinden bakıldığında bile oldukça pahalı durumdalar. Biraz yeraltı çarşılarından bahsetmek istersem çok zevkli tasarlanmış, tavanları demir işlemeli olarak çok şık duruyorlar.  Mağazaların önlerinde dışarıya taşmış herhangi bir şey yok. Vitrinler birer müze gibi seyretmek için yapılmışlar sanki. Ayrıca hiçbir şekilde ucuz mal satıcısı da yok. Ortada dolaşan kılığı düzgün olmayan kimse de yok. Kağıtçı, çöp toplayıcısı v.s. gözükmüyor. Buradan da anlaşılacağı üzere yaşam kalitesinin Fukuoka’da oldukça üst seviyelerde olması gerektiğini  düşünmeden geçemiyorum.

   Tanjin merkezde yeraltı çarşılarına hayran kaldığım kadar, buradaki futuristik binalardan biri olan Acrossquaire binasını da çok sevdim. Bu bina eklektik bir şekilde yapılmış, birçok binanın iç içe geçmesiyle oluşmuş uyumlu bir şekilde duruyor. Sanki dev bir fanusun yükselmesi gibi tavana kadar camlar yükseliyor. Merdivenler katların etrafında dolanıyor. Bu insana oranın bir parçasıymış duygusunu veriyor. Burası bir kültür merkezi olarak yapılmış. İçinde sergi salonları, müzik ve diğer uğraşlar için yapılmış bölümlerle dolu. Binanın dış kısmını ise ağaçlandırmışlar. Her katın üzerinde ise yeşillikler çıkıyor.

  Binanın etkisinden uzaklaşarak yürüyerek gittiğimiz ve görülmesi tavsiye edilen bir diğer yer ise, Kushi da Shrine temple oluyor. Burası, Fukuoka’da en eski (757) yapılmış bir Şinto tapınağı imiş. Çok fazla turist çeken bir tapınak değil,  şehrin ortasında kalmış olmasına rağmen, tapınağın içinde görülecek çok şey var. Bu tapınak her yıl yapılan Yamukasa Gion Matsuri festivaline ev sahipliği yapıyor.  Kentin önemli tapınakları arasında kalan burasını gezmek için zaman vermek gerekiyor. Her köşeden bir başka kutsallık ile karşılaşılıyor.

  Fukuoka’da kentin simgelerinden biri haline gelmiş bir diğer yer ise, Kanalcity alışveriş merkezi. Burası da gördüğümüz diğer futuristik binalar gibi eklektik tarzda yapılmış bir yapı. Bir kanala benzetilerek yapılmış bir Alışveriş merkezi, çok amaçlı yapılmış, eğlence ve alışveriş odaklı olunca, çok renkli ve biçimli parçalardan oluşuyor. Şehir içinde şehir gibi. Babilin asma bahçelerine de benzetilebilir. Tabii bu tür bir yapıyı ancak Japon bahçelerini yapanlar yapabilir diye düşündüm. Kanalcity alışveriş merkezinde, her katın dışında balkona benzeyen dış cephe dışarıdaki avluya bakıyor avlunun etrafı çiçek ve ağaçlarla donatılmış ve ortasında bir havuz var. Havuzda saat başlarında klasik müzik eşliğinde renkli sular ile gösteri yapılıyor. Gece ise Bu masalsı ülkeden ayrılmadan önce , ışıklandırılmış havuzdaki su gösterisini izleyerek Japonya’ya hoşçakal diyoruz.

Güney Kore-Busan

  Japonya gezimizi tamamladıktan sonra yolculuğumuzun son ülkesi Güney Kore oldu. Buraya 3 saatlik süren bir feribot yolculuğu ile Fukuoka’dan Busan’a geçerek girdik.

  Güney Kore gezimize geçmeden önce Kore’nin  uzun yıllar Japonya’nın sömürgesi olarak yaşadığını ve iç savaş sonrasında da bölünerek Kuzey ve Güney Kore olarak ayrıldığını biliyoruz. Kuzey Kore bilindiği gibi, otoriter bir rejimle idare edilmekte ancak Güney Kore kendisini ekonomik alanda geliştirerek gelişmiş ülkeler arasına girmeyi istiyor. Bunun için de, dijital alanda pekçok ülke ile rekabet içinde olan Samsung, LG gibi şirketler ülke ekonomisini  geliştirme çabası içindeler. Güney Kore ekonomisini dijital alana yatırım yaparak geliştirmeye çalışırken, aynı zamanda kendisini otoriter Güney Kore’den de ayırmaya çalışarak demokratik yüzünü tüm dünyaya göstermek istiyor. Bunun için özellikle Kore kültürünün tanıtılmasına destek veriyor. Yemekleri, dizi sektörü, pop müziği, estetik cerrahi  ile giderek tüm dünyada daha fazla tanınmaya çoktan başladı.  Öte yandan Busan’da film endüstrisinin de gelişmiş olması, burasını gençler açısından cazip bir kent haline getirmiş.

  G.Kore’yi dolaşırken, bir yandan gelişen ekonominin öne çıkan yüzünü izlerken, diğer yandan da , hızlı kentleşmenin doğal alanı hızla yokettiğini gözlemledik. Bu hızlı değişimin ardında  yoksulluk içinde yaşayan ve  hayatta kalmaya çalışan insanları  da gördük.

   Japonya’dan G.Kore Busan’a geçince birdenbire masallar ülkesinden çıktığımızı anladık. Hızlı kentleşmenin getirdiği trafik, kirlilik , sokak satıcıları ve yoksul insanlar karşımıza çıkmaya başladı. Yollar Fukuoka’daki gibi altgeçitlerle dolu. Yaya geçidi yerine alttan geçip gidiliyor. Ancak altgeçitler,  Japon lüks ve kalitesinden çok uzaktalar. Burada ve Japonya’da havanın sıcak ve nemli olması nedeniyle alt geçitlerin serinlik sağladıkları için yapıldıkları belirtiliyor.

  Busan’da çok katlı alışveriş merkezlerinin alt  katlarında, çok çeşitli ve yerel Kore yemekleri var. Hangisini seçeceğinize  karar veremiyorsunuz. Yemeklerin oldukça baharatlı oldukları söylenmişti. Burada özellikle Noodle ve sebze ile yapılan yemeklerin iştah açıcı görünümleri bir yana , sac üzerinde çevrile çevrile yapılan yemekler basit gibi gözükseler de içlerine çok çeşitli sos ve baharatlarla lezzetleri arttırılıp tatlarına doyulmuyor. İçlerinde daha acısız ve damak tadımıza uygun olan mantıya benzeyen yemeklerin de olduğunu söyleyebilirim. Balık çeşitlerinin ağırlıklı olduğu Busan’da yengeç, karides heryerde karşımıza çıkıyor. Elbette Kore yemekleri denilince en başta akla gelen Kimchi turşusu oluyor heryerde bu yemeğe rastlamak mümkün. Milli yemek olmuş durumda.

   Busan’da bu bölgenin en büyük balık hali olarak bilinen Jagalfish market ve etrafındaki balık satıcıları, pişiricileri ile görülmesi gereken yerlerin başında geliyor. Jagalfish market, beş  veya altı katlı dev bir binada , havuzların içinde envai çeşitte balıklar, dev cam akvaryumlarda, ahtapotlar, dev yengeçler avlanıp geliyor ve burada satılıyorlar. Etrafında da yine küçük balık satıcıları ve dükkanları ile  çevrilmiş durumda. Yemekler ise,  deniz ürünleri ile birlikte oldukça çeşitli  ve lezzetliler.

  Busan’da ara sokaklar arasında Lonely Planet’in izinde yaptığımız yürüyüşle, önce Busan kulesine doğru gidip, Yangadusan parkından geçtik, sonrasında ise güzel bir inişle BİFF meydanına geldik. Burası hem marka alışverişlerin yapıldığı hem de orta halli olabilen  kalabalık bir alışveriş caddesi, meydanın ara sokaklarına girince  oldukça canlı , küçücük yiyecek tezgahlarında kadın satıcılar yemeklerini satıyorlar yada orada hemen isteyene hazırlıyorlar, başka bir yerde çadıra benzeyen baraka gibi yerlerde yine kadınlar müşterilerine  Tarot  falı bakıyor,  bazıları da henüz gelmeyen müşterilerini beklerken cep telefonlarıyla oynuyorlar.

 Busan’da bir turist olarak yapılacak işlerden bir diğeri de, deniz kıyısında gökdelenlerin gölgesinde temiz bir plajda denize girmek oldu. Haeundae Beach plajı denize girmek için ideal yerlerden biri . Plaj çöl kumu gibi sapsarı kumları ve denize dik gelen gökdelenlerle kaplanmış otellerle çevrilmiş durumda.  Pasifik kıyısında olmamıza rağmen denizin dalgalı olmaması sıcak ve nemli havada biraz ferahlamamıza yaradı. Plajın düzenli ve temiz duş ve tuvaletleri bulunuyor.  Ancak deniz suyu ilginç bir şekilde dışarının ısısına göre oldukça soğuk. 30 derece dışarısı sıcakken deniz suyu 18 derece sıcaklık ile soğuk bir suydu.

  Busan’da hızlı kentleşmenin çirkin yüzlerinden biri olarak tanımladığım, doğanın giderek bozulmasını burada da çok yakından görülebiliyor.  Kentte kalan plajın hemen üstünde yükselen dev binalar yada  denizin üstünü kapatan simsiyah marka binalar, kentin dijital alanda giderek öne çıkmasının bir bedeli olmuş sanırım.  Busan şehri G.Kore’nin sinema film endüstrisinin bulunduğu bir kent aynı zamanda dünyaya G.Kore’yi tanıtıyor. Kore filmleri,  giderek tanınmaya başlayan yönetmenler sayesinde ödül almaya başladılar.

  Busan’da son olarak görülmesi gerekli yerlerden biri olan Gamechelon culture village’dan bahsetmek güzel olabilir. Burası bir gecekondu mahallesi iken , turistik bir yer haline dönüştürme projesi ile kültürel bir hamle yapılmış. Yukarıya doğru bir tepeye yerleşmiş olan yoksul mahallesinde evler rengarenk boyanarak yepyeni bir anlayışa büründürülmüş. Şirin bir renk armonisi içinde içiçe geçmiş mahalle ve evler arasında dolaşmaktan zevk alıyorsunuz. Heryerden sürpriz bir resim merdiven veya renk sizi buluyor ve resim çekmenizi istiyor.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

   Evlerin, duvarların, merdivenlerin ve daha aklınıza gelen her köşenin bir renge boyandığı bu mahalleden yukarıdan aşağıya doğru indikçe renkler de değişiyor. Her köşede bir fotoğraf çekiyorsunuz. Mahallede bolca turistik eşyalar, magnetler v.b. şeyler satılıyor. Aşağıya doğru indikçe sokaklar birbirine karışıyor. Bazıları sokaksız evler olabiliyor. Ta tepeden başladığımız yürüyüşümüz aşağıya doğru inerek sona erdi.

Seul

  G.Kore’de Busan’dan Seul’e gitmek için Japonya’da olduğu gibi hızlı  KTX trenini kullandık. Busan’dan Seul arası 2.5 saat sürdü. KTX trenleri Japonların Shinkansenleri gibi havalı ve lüks olmamakla birlikte saatte 300 km hıza çıkabilen ve düzgün çalışan trenler.

  Seul’de kaldığımız bir günlük sürede tur şirketinden satın aldığımız bir günlük turla şehri gezdik. İlk durağımız şehrin ana merkezi olan Insadong meydanı oldu. Burası çarşı merkezi ve sokak satıcıları ile dolu bir meydan. Sevimsiz yüksek siyah binalar, etrafta sokağa taşmış dükkanlar , yiyecek içecek dükkanları , kalabalık turist grupları ile pek de sevimli gözükmeyen bir meydan.

  Turistik aktiviteler arasında çok popüler olan bir diğeri ise, Gyeongbokgung sarayındaki klasik turistik nöbet değişim törenini izlemek oluyor.  Buraya gelen turistlerin orijinal Kore kıyafetlerini Japonya’da olduğu gibi kiralayarak giymeleri özellikle kadınların dantelli renkli gösterişli kıyafetlerinin görsel olarak hoş bir görüntü oluşturmaları ilgi çekici oluyor. Nöbet değişim töreni pek de ilginç olmamakla birlikte geleneksel giysileri içindeki Kore askerleri gösterişli bir yürüyüşle bu töreni gerçekleştiriyorlar. Sarayın gezilmesi ile turun bir kısmı sona ermiş oluyor.

   Seul turistik turumuzun ikinci durağı, Buchon Hanok village denilen eski mahalle ve evlerin görülmesiydi. Bu mahallenin özelliği eski aristokratların oturmuş olmaları ve geleneksel yaşamlarını burada sürdürmüş olmalarından geliyor. Kore geleneksel kültürünü tanıtmayı amaçlayan bu tür turlar yapılıyor. Ancak eski geleneksel evler özelliklerini kaybetmişler ve oldukça kalabalık turist gruplarıyla buralarını gezmek de oldukça yorucu olabiliyor.

  Seul’de bir günlük turistik turun son durağı, seyir tepesinden şehir manzarasına bakmak oldu. Burası Seul’e tepeden bakan ve TV kulesinin olduğu bir yer, şehre tepeden bakınca diğer kentler gibi yeşilden uzak ve bina ile kaplı olduğunu üzülerek görüyoruz.

  Güney Kore’de yolculuk süremizin az olmasıyla  edindiğimiz izlenimlerin   bu ülkeyi yeterince tanımak için yetersiz olduğunu itiraf etmek gerekiyor.

Demiryolları bir kentin modernleşmesinde önemli adımlardan biridir. Bu adımları izleyerek kentin semtleri ve kültürleri ile ilgili 1001 İstanbul turu kapsamında rehber Hüseyin Avni eşliğinde hem kültürel değişimi dinleyelim hem de gözlemlerimizi aktaralım.

  İstanbul’a demiryolunun yapılması ve şehrin Anadolu ve Avrupa’ya bağlanması , yenilikçi ve modernleşme yanlısı olan Padişah Abdülaziz tarafından yapılmıştır. Abdülaziz tren yollarının yapılmasını büyük bir tutkuyla istemiştir. Sirkeci’den kıyı boyunca gidecek olan demiryolu üzerindeki köşk ,saray veya tarihi eser (Bizans sarayı surları dahil)  v.s.) ne varsa yıkılmasını ister. Bu konudaki tereddütler karşısında ‘geçecek olan şömendüfer ise geçsin de isterse göğsümden geçsin’ diyerek tutkusunu göstermiştir.  İlk olarak demiryolları Yedikule’den Küçükçekmece’ye kadar yapılmış Yedikule ana merkez olarak inşa edilmiş, Sirkeci garı henüz inşa edilmeden önce gar olarak yapılması düşünülmüştür.  Bu nedenle Yedikule, tren hatlarının başlangıç noktasıdır. Demiryollarının yapımı  1869’da Alman Baron Hirsch şirketine verilmiştir.

 Yedikule ana tren istasyonu olarak tasarlanırken hizmet binaları, lojmanlar, tren bakım onarım işlerinin yapıldığı cer atölyeleri, yük taşımak için marşandiz garları, lokomotif depoları gibi çok işlevli bir yapıya da sahipti.  Yapılan demiryolları ile birlikte bu bölgeye elektrik, havagazı ve su sağlayacak Yedikule Havagazı fabrikası da yapılmıştır.

Yedikule diğer sahil şeridindeki semtler gibi öteden bu yana Ermeni ve Rum nüfusun yoğun olduğu bir semttir. Demiryollarının yapımı ile birlikte buraya gelen Alman,  Avusturyalı mühendis ve diğer çalışanlar ile burada kültürel hayat değişmiş  özellikle burada çalışanların ihtiyaçlarına yönelik kilise, okul gibi binalar yapılarak yeni kentli bir kültür yükselmeye başlamıştır.   Yapılan bu binalar   arasında , Alman mühendisler için yapılan Alman okulu halen sağlam bir şekilde ayakta duruyor. Şu an  Yunus Emre okulu olarak kullanılıyor.

Yedikule’de başlayan demiryolu yapımı ile birlikte , su elektrik ve havagazı gibi modern kentin alt yapı temelleri de atılmış ve  bu sayede   ortaya çıkan kültürel değişim sadece bu semtte değil , tüm sahil kesimini kapsayarak ortaya çıkmıştır.   Modern sanayileşme çabaları içinde  kurulan yeni fabrikalarla birlikte,  Ermeni yada Rum işadamları daha fazla görünür hale gelerek  ,  batılı modern kentli ortasınıf olarak kendi dışa dönük ve eğlenmeyi seven kültürlerini  osmanlı toplumunun son dönemlerinde   yaşatmalarını sağlamışlardır.

  Yedikule’den başlayan Demiryolu çocukları gezisi demiryolunun Cer Atölyeleri denilen tamir bakım onarım atölyelerine ve dev bir demir kontrüksiyon olarak duran havagazı fabrikasına yapılan kısa bir yürüyüşle ulaşıldı. Burası şimdi CER İstanbul evleri olarak düzenleniyor. Henüz bu atölye binalarının ne yapılacağı belirsiz.

     Yedikule’deki bu tarihi yapıların ardından demiryolu ile ortaya çıkan yaşamı ve kültürü izlemek için demiryoluna yüzleri dönük tarihi evleri izliyoruz. Demiryollarında çalışan mühendis olan veya üstdüzey çalışanların lüks evleri olarak yapılan ahşap evlerin büyük bir kısmı yeniden yapılmış yada gelişigüzel tamir edilmiş durumda. Bu harap durumdaki evlerde bir zamanlar Ermeni ve Rum gayri Müslimlerin oturduğunu ve gayet hareketli bir hayatları olduğunu öğreniyoruz. Batı kültürüyle sık temas içindeki  Ermeni ve Rumların burada yerleşmesi , eğitim alıp, modern bir semt içinde yaşamaları pekçok ünlü sanayici ve iş adamının da ortaya çıkmasını sağlamış, sır gibi sakladıkları zil yapımı ile ünlü olan Zilciyanlar ve Bezmen ailesi örneklerden sadece ikisi.  Gayrimüslimlerin  eğlenmeyi seven ve müslüman halkın tersine evin dışında beraber olmaktan hoşlanan bir kültürel hayata sahip oldukları anlatılıyor. Yedikule demiryolu evleri arasında yazar Aydın Boysan’ın çocukluk evi de bu evler arasında bulunuyor.  Bu kültürün dizi endüstrisi tarafından keşfedilmesi ile Yedikule bir film setine dönüşmüş ve oldukça fazla ve ilgi çeken diziler çekilmiş. Bu sayede bazı mahalleler daha renkli evlere sahip olmuşlar.

  Yedikule’nin hala değişmeyen Hepşen bakkal, İstasyon Berberi Cavit gibi birkaç esnafı buraya bir film setindeymişiz izlenimini veriyor.

Yedikule’den Samatya’ya doğru demiryolu boyunca evleri takip ederek değişen kültürü izliyoruz. Samatya’da  yerleşik kültürden göçmen kültürüne doğru geçtiğimizi anlıyoruz.  Burada oturanlar da  farklılaşıyorlar.  Güneydoğu’dan gelen göçler, semtin kültürünü değiştirmiş, Almanlar için yapılan  Katolik kilisesinde artık Süryanilerin ayinleri yükseliyor. Kilisenin  demiryolundaki  su kulelerine  benzeyen  çanı da demiryolu kültürüne uygun yapılmış. Kilisede Süryaniler Arami dilinde yazılmış duaları okuyorlar. Öte yandan Samatya’nın  tren hattına paralel sokaklarındaki yoksul evlerin bazılarında cam bile yok. Tahta perde ile kapatılmış sur duvarlarının  içine gömülü evlerde yaşayanlar Tv antenleri olduğu için şanslı olmalı.  Dar ara sokakta her zamanki gibi çamaşırlar iplere dizili rengarenk kuruyorlar. Camın perdesinin arasından ürkek bakışlar bizi izliyor. Kalabalık ve turist olduğumuz anlaşıldığında hemen perde kapatılıyor.

  Buranın dar ara sokakları her ne kadar renkli olsa da çabukça çıkıp Samatya’nın şirin  balıkçı meydanına geçiyoruz. Henüz kapalı olan Samatya meyhaneleri havaların ısınmasını bekliyor.  Ekonomik kriz mi etkiledi acaba diye sormadan geçemiyoruz. Balıkçılar tablalarında sular içindeki balıklarını satmak telaşında dükkanlarını düzeltiyorlar. Kimisi karides ayıklamaya koyulmuş durumda.

  Samatya’dan Yenikapı’ya  doğru sahil boyunca yürürken Marmaray inşaatları nedeniyle haraplaşan kıyı şeridi ve içerilere doğru sokak ve evlerin iyice yoksullaşması dikkati çekecek şekilde ortaya çıkıyor.  Sokaklar göçmen çocuklar, midye dolma yapan beyaz dantel başörtülü göçmen Güneydoğulu kadınların görüntüleri ile dolu. Yenikapı’da belli belirsiz bir bahçe duvarından dışarıya doğru çıkmış bir kilise duvarının Ermeni kilisesine ait olduğunu anlıyoruz. Bu eski Ermeni kilisesi artık cemaatinin olmaması nedeniyle kapanmak üzere. Bizi içeriye davet eden bakıcı kadın güleryüzlü ve tertemiz baktığı kiliseyi gösteriyor. Yenikapı’nın etrafı göçmenlerle çevrili sokakları arasında bir vaha gibi duran bu Ermeni kilisesinin alt katında kocaman bir ayazma sarı ışıklarla aydınlatılmış. Dışarda bizi çay tepsisi ile bekleyen bakıcı hanımla Yenikapı üzerine sohbet edip biraz da dinlenmek iyi geliyor.

  Yenikapı biraz daha yerleşik olmayan göçmenlerin semti haline gelmiş, Demiryoluna bakan arka sokaklar yıkık dökük ahşap evlerle dolu kimisi satın alınıp yeniden aslına uygun olarak turistik amaçlı inşa edilmeye başlamış ama genelde göçmen ve yoksul insanlar Batman Sason’dan gelenler burada oturuyor. Evlerin pencerelerinin aralık perdelerinden bakışlar olduğu gibi tehditkar ifadeli bakışların da olduğunu söylemek gerekiyor. Başka tekinsiz birileri etrafımızda uygun olmayan yerlere bakmamamız için veya girmememiz için olabilir  bizle birlikte dolaşıyor. Bir polis arabası köşeyi dönüyor. Ama bu muhteşem sokaklara , kırık dökük ama belli ki bir zamanlar görkemli yaşam içindeki ahşap evlere uzun uzun hayranlıkla bakmak istiyoruz. Bir güne çok şey sığdırmak gerekiyor. Sokaklarda yine başlarında dantel beyaz örtüleri,  ile Güneydoğulu olduğunu tahmin ettiğimiz kadınlar kapıönünde meze hazırlığı içindeler. Fotoğraflarının çekilmesine karşı değiller. Güzel poz veriyorlar. Artık anlaşılıyor ki burada yaşayan göçmenlerin meyhane kültürüne uyum sağlamış olduklarını bir yan sanayi olarak çalıştıklarını görebiliyoruz. Daha sonra yine karşılacağımız gibi midyeciler, midye kabuklarını büyük bir taşlık salonda leğende ayıklayıp  çamaşır makinelerinde kabukları yıkıyorlar tıkır tıkır seslerini sokaktan geçerken duymak mümkün.

Yenikapı’daki eski tren üstgeçidine çıkınca bu tekinsiz sokakların yerini alttan hızla geçen arabalar aldı. Hemen ilerdeki sokağa yönelerek , tekrar bir başka göçmen mahallesinde  duvarlara , balkonlara asılı yeni yıkanmış  çamaşırlar arasından ilerledik. Yolun ilerisinde beyaz ahşap mimarisi ile sokağın en gözde evi olarak duran Ermeni Patrikliği ve karşısında ağaçlar içindeki bahçede kilisesi duruyor. Kilisenin önünde ise, arkasına konserve tenekeleri bağlanmış beyaz bir limuzin bekliyor. Limuzinin içinden çıkan gelin ve damat kiliseye doğru giderken biz de peşlerinden gidiyoruz. Birdenbire sürpriz bir nikah töreni içinde kendimizi bulduk. Gelen düğün davetlileri arasından çekinerek girdiğimiz kilisede renkli  ayin giysileri içindeki Ermeni papazlar dini müzik eşliğinde evlilik törenini başlattılar.  Kendimi birden göçmenlerin dünyasından çıkarıp evlilik töreninin kutsal havası içinde buldum. Yaşadığım   bu coğrafyadaki hoş anlardan biriydi.

  Kiliseyi geride bırakarak Kumkapı istikametine doğru  yeniden bir başka göçmen sokağına doğru geçiyoruz. Bu sefer büyük bir alışveriş caddesi içindeyiz. Burası sağlı sollu eskiliği halen yerinde  ama yeniden boyanmış halleriyle çok sevimli duran cumbalı evlerden oluşmuş bir cadde. Caddenin özelliği, Güneydoğu’dan, Suriye’den, Afrika’dan, Özbekistan’dan, Afganistan ve daha dünyanın pekçok göç eden ülkesinden gelen insanların yaşadığı ve yeni kültürlerini aktardıkları bir yer. Afrikalı bir kuaför, Bengladeşli bir lokantaya rastlamak mümkün. Bu cadde Avrupa’da yada Amerika’da benzerlerini gördüğümüz Çin mahallesi gibi. Her milletten insan buraya toplanmış.  Caddenin alışveriş tarafı, burada yaşayan insanlara yönelik ucuz mu ucuz mallarla dolu, terlik, battaniye v.s. ile dolu. Alışverişin bizim için en çekici dükkanı Özdemir süt ürünleri oldu. Bal, kaymak manda yoğurdu bize efsane gibi gibi geldi.

  Kumkapı’nın ilerlediğimiz son noktasında bizi tatlı bir sürpriz olarak Boris’in yeri olarak bilinen kahvaltı ve tatlıcı  dükkanı bekliyordu. Burası Boris adında bir Bulgar tarafından açılmış , kendi mandralarından getirdikleri süt ürünleri ve kahvaltısı ile ünlü olmuş.  Şimdi meyhanelerin arasında kalmış tek dükkan gibi duruyor. Kumkapı meyhane kültürünün ortaya çıktığı yer. Meyhane kültürünün de bu sahil boyunca gayrimüslim azınlığın eğlence kültürünün bir parçası olduğunu söylemek mümkün.

Kumkapı’dan Kadırga’ya doğru sahil boyunca ilerlerken göçmen mahallerinin geride kaldığını daha çok yerleşik olmaya doğru geçen kültürün izlerini görmeye başlıyoruz. Mahalle aralarında yukarıya doğru çıkan merdivenler, iplere asılmış renkli çamaşır görüntüleri fotoğraf çekmek için çekici duruyor.  Öte yandan burası da hızla dizi sektörünün alanına girmiş durumda. Burada çekilen diziler semte yeniden canlılık ve turistlerin gelmesine olanak vermekle birlikte semtin doğasını da bozmaya başlıyor. Kadırga eski tulumbacıların semti. Burada tulumba teşkilatının kurulduğu yer olarak biliniyor. Halen eski bir tulumbacı kahvesinde çay içmek mümkün.  üstelik  kahvede 85 yaşındaki tulumbacı torununu da çalışırken görebilirsiniz.   Tulumbacı hikayelerine kulak verirken, bahçede hala eski bir tulumbanın olduğunu da görüyoruz.

  Kadırga  semtinden geçerken buradaki Cündi meydanına geldiğimizde, burasının   bir zamanlar  at cambazları olarak bilinen, atların sırtında peşpeşe ok atıp gösteri yaptıkları yer  olduğunu öğreniyoruz.  Bu peşpeşe ok atma sanatı , at sırtında gösteri yapma eğlenceleri osmanlı toplumuna özgü bir kültür ve  bu semtte yapılıyor. Bugün ise yerli film sektöründe  Malkoçoğlu filmlerinden bildiğimiz Cüneyt Arkın sayesinde bu gösterileri tanıyoruz. Tarihin burasında yolumuz yeniden Bizans dünyasına doğru gidiyor.  Yolumuz üzerindeki  küçük Ayasofya camiisini gezerken kraliçe Theodora ile Jüstinyenin ölümsüz aşklarını camiinin muhteşem sütunları arasında bir kez daha dinliyoruz.

  Kadırga’dan sahil yolu boyunca demiryolunu takip ettiğimizde Bizans saray duvarları ile karşılaşıyoruz. Sur duvarları boyunca duvarların içine yapılmış ahşap evleri izleyerek Çatladıkapıya varıyoruz.   Sarayburnu’nun ardından geldiğimiz Sirkeci son durağımız oluyor. Sirkeci hattı, Yedikule’den sonra inşa edilerek  , Şark demiryolları olarak  İstanbul ile Avrupa’yı birbirine bağlayarak tarihe geçiyor.  Şark demiryolları zamanın Avrupalı ünlü iş adamlarını edebiyatçıları taşıyarak ve Agatha Christie’nin ünlü romanı ‘Şark Exresinde cinayet’ ile meşhur oluyor. Bu yolculuk tam 81 saat sürüyor. Bu nedenle Şark  demiryolları, özel valiz taşıma vagonu, yataklı vagonları ve restorant vagonu ile zamanın lüks tren hattı olarak yapılıyor. Bu lüks anlayış tren hattı ile birlikte seyahat edecek olan zengin ve ünlü batılıların konaklaması için  İstanbul’a Pera ve Tokatlıyan gibi   lüks otellerin de yapılması sağlanıyor.

 1001 İstanbul turu kapsamında  Hüseyin Avni’nin rehberliğinde  ve  Ayhan Kuş ‘un katkılarıyla yaptığımız bu hem demiryolu tarihine ve hem de Türkiye’nin kent tarihine yolculuk bir yandan da günümüz İstanbul’unun son halini de yakından tanımaya olanak verdi.

“AFRİKA’NIN KARANLIĞINDA KENYA VE UGANDA SAFARİ NOTLARI (24 Haziran-3 Temmuz 2018)” yazısını okumaya devam et →

Fas’a Nisan ayında yaptığım gezide birçok deneyimi birlikte yaşadığımı söyleyerek başlamak istiyorum. Öncelikle Fas’la ilgili tarihi geçmiş bilgisini verelim. Bir Kuzey Afrika ülkesi olan Fas’ın, Arap tarihi ile olan geçmişi 8.yüzyıla kadar uzanıyor. Yerel halkı olan Berberilerin Arapların getirdiği İslamiyet’i benimsemeleri ile Fas tarihte yerini almaya başlıyor. İslamiyet’in yayılması sürecinde ispanyaya kadar uzanan fetihlerle kurulan hanedanlıklarla hâkimiyetlerini genişletiyorlar. İslamiyet’in içinde çıkan Alevi hanedanlığının kurulması ile Fas krallığı gücünü zenginleştirip yerleştiriyor.  İspanya ve Fransa arasında paylaşılamayan bir ülke olarak sonunda Fransa’nın sömürgesi olmuş ancak geç de olsa bağımsızlığına kavuşmuştur. Fas halen krallıkla yönetilmekte ve Fransa ile İspanya’nın etkilerini taşımaya devam etmektedir. Yerel halkını dağlarda yaşayan berberiler, çöllerde yaşayan Tuaregler ve altı ay dağlarda altı ayda çöllerde yaşayan Bedeviler oluşturuyor.

Bu kısa tarihle birlikte Fas uzun yıllar keşfedilmeyi bekleyen gizemli bir sandık gibi ilgimi çekmişti. Bu keşifte ya da deneyimde yaşadığım pek çok şey bir araya geldi. Çöller,  şehirler, yemekler, dağlar, berberiler, çarşılar  ve daha pek çok şey … Dediğim gibi bu keşfedilmeyi bekleyen sandığı açtıkça içinden çıkanlara bakmaktan gözlerim kamaşıyor.

Rotamız

Önce izlediğimiz rotayı anlatmakla başlamak istiyorum. Kazablanka’dan başlayan yolculuk noktası Marakeş’e doğru devam etti. Kazablanka’nın okyanusa bakan serin havasının yerini karaya doğru çölleşen kuraklaşan ve bitki örtüsünün de çölün ortasından birkaç kökten birden fışkıran hurma ağaçlarına döndüğü coğrafyaya girdik. Kızıl şehir olarak da bilinen Marakeş bulunduğu topraklardaki demir oksit nedeniyle binaların da renginin kahverengiden kızıl pembeye döndüğü bir şehir. Marakeş’ten çıkıp güneye Quarzazate’ye doğru yol aldık. Hedefimiz Atlas dağlarına doğru gitmek. Güneye doğru indikçe kahverengi toprak yeşilden uzaklaşıp bitki örtüsü çoraklaşıyor. Yol boyunca berberi köyleri, iç içe geçmiş dar sokaklarıyla mahalleler,  aynı toprak malzemeden yapılmış dantel demirli üzerleri motifli kapılar ve renkli camlarıyla evler, renkli okul binaları yol boyunca karşımıza çıkıyor. Yerel bitki örtüsüne bu denli uyumlu köyler tek bir tasarımdan çıkmış gibi duruyorlar. Bu yerleşimlere Kasbah deniliyor.  Çöle doğru ilerlerken kıyafetlerin de yavaş yavaş değiştiğini ve çöle uygun uzun giysilerin ve başın çöl adamları Tuaregler gibi sarmalamak gereği doğuyor. Güneşin yakıcı sıcağı altında 4 ya da 2 metrelik sargılarla döndüre döndüre iyice başı kapatmak gerekiyor. Çöldeki kum fırtınalarından korunmanın tek çaresi de bu. Grubun eğlencesi olarak baş sarma ritüele dönüşüyor ve olmazsa olmazımız oluyor. Yolumuzun üzerindeki Ait Ben Haddou bir Berberi köyü,  tüm turistlerin ilgi odağı olmuş durumda. Evlerini gezdiren Berberilerin yaşamlarını tam anlamıyla görebilmek mümkün olmuyor. Turistikleşmiş kasaba bir fotoğraf stüdyosuna dönüşmüş durumda. Sahra kıyısına doğru yaptığımız yolculuk içinde burada çevrilen filmlerin setlerini görmek de oldukça ilginç oldu. Star Wars, Kleopatra, Kundun ve daha birçok filme mekan olan bu çöl ortasındaki devasa film setinde hala film çevrilmeye devam ediyor. Hollywood stüdyolarının buraya taşınması ile hem ucuz emek ve hem de ucuz mekân tasarımı oluşturmak için ideal bir yer olmuş. Film setinde Mısır’dan Tibet’e, Filistin’den vahşi Batıya kadar uzanan farklı mekânlar kurulmuş. Oyuncak gibi duran bu setler teknoloji yardımıyla film içinde görkemle hale getiriliyor. Quarzazate’den Erfourd’a dönen yolumuz üzerinde uçsuz bucaksız dağ silsileleri içinde Toudra geçidi dik dağların arasında gizlenmiş derin bir vadi olarak karşımıza çıktı. Dağların arasında derin bir palmiye ormanı bir vaha gibiydi. Dağların arasından akan küçük nehir, palmiye ormanları bu çöl coğrafyasını birdenbire değiştiriyor. Kendimizi dağ geçidinin ortasında vadinin derinliklerine doğru ilerlerken buluyoruz. Toudra geçidi, Dades Vadisi ve Thingir kasabası bölgenin önemli yerleri. Yolumuz Merzouga’ya doğru gidiyor. Sahra çölünün kıyısına doğru. Buradan sonra ise, çölü geride bırakıp Erfoud ve Ziz vadisi boyunca ilerliyoruz. Bölgenin özelliği fosil kalıntılarının bulunması. Bu nedenle fosil satan dükkânlarla dolu her yer. En popüler olanı salyangoz şeklindeki kabuklulara ait fosil kalıntıları. Ziz vadisi boyunca Kuzeye doğru ilerledikçe İsviçre gibi yemyeşil yeşil çayırlarından koyunların otladığı bir coğrafya ile karşılaşıyoruz. Ormanın içinde hiç de karşılaşmayı beklemezken Makak maymunlarını evcilleşmiş olarak buluyoruz. Verdiğimiz yiyecekleri uslu çocuklar gibi alıp minik bebeklerini bize göstermekten çekinmiyorlar. Yol üzerinde Meknes şehri ve ardından Fes şehrine doğru geçiyoruz. Yolculuğumuz Mavi şehir olarak da dillendirilen Chafchouen şehrine ve ardından Kazablanka’ya dönüşle sona eriyor.

Masalsı şehirler:

Fas’da Kazablanka, Marakeş, Fes, Chafchouen şehirlerini görmek ve gezmek ayrı bir deneyimdi. Kazablanka kenti Casa ve Blanc kelimelerinin birleşmesi ile beyaz ev anlamına da geliyor. Kentin Okyanusa bakan burnunda Kral Hasanın yaptırdığı Hasan II Camii ve onunla birlikte tüm camii çevreleyen kıyı parkı görkemli bir şekilde yapılmış, Fas’ın geleneksel taş işlemeciliği, yeşil rengin hâkim olduğu bir mücevher taşı gibi duruyor.  Fas’taki bu geleneksel ve otantik mimari anlayışın yanında özellikle Kazablanka’da okyanus kıyısında modern hayatın kurulduğu, eğlence, deniz ve spor aktivitelerinin yapıldığı yeni yaşam alanları oluşturulmuş. Plajlar, sörf yapanlarla, kordonboyu koşanlarla dolu. Kazablanka’da yabancıların ev satın alarak yaşamayı seçenlerin arttığı söyleniyor.

Fas’ın turistik merkezi olarak en çok bilinen şehri ise, Marakeş. Şehir kahverengi kızıl rengin hâkim olduğu yapılardan oluşuyor. Bu da kente daha otantik ve tarihsel bir hava katıyor. Marakeş çöl bitkisi palmiyelerin arasından karşımıza çıkan kahverengi kızıl bir şehir. Daha önce görmediğim çöl bitki örtüsü burada susuz toprağın meydana getirdiği birkaç kökten birden çıkan hurma ağaçlarından oluşuyor. Şehrin düzeni ve park ve bahçe düzenleri İspanyolların bahçeciliğinden etkilenerek yapılmış imrenilecek güzellikte ve zarafet içinde. Şehrin bina ve yeşil ile uyumlu düzenlemelerinin yanısıra atlı fayton arabaları 18. Yüzyıl Fransa’sından gelmiş gibi gösterişli bir şekilde müşteri bekliyorlar. Medina denilen çarşısı tamamıyla oryantal bir kimlik içinde. 19 tane giriş kapısı bulunuyor Bunlardan en ihtişamlısı Bab Agnau kapısı. Ancak kapının ihtişamını etrafını kaplayan satıcılardan görmek imkânsız. Bir rüya gibi çarşıya dokunamadan seyir halinde hızlıca geçip gidiyoruz. Dar sokaklar labirent tarzı birbiri içine girmiş, Souk denilen ara çarşılarda zanaatkâr ustaların dükkanlarından üretim sesleri geliyor. Çekiç sesleri bıçak bileyicilerin seslerine karışıyor. Dükkân satıcıları gördükleri turistleri dükkâna sokmaya çalışıyor. Fransızca konuştuğunu anladığı an pazarlık başlıyor. Medina labirentinin içinde muhteşem renkli mozaik döşeme çeşmeler ya da birdenbire renkli taşlarla işlemeli kapılar karşımıza çıkıyor. Renk, tasarım, sanat ve zenginliğin hepsinin bir arada olduğu bir cümbüşü yaşıyoruz. Sarhoş olmamak elde değil. Medina’dan çıkıp şehrin içindeki Majorelle bahçelerine gittiğimizde hayranlık daha da artıyor. Fransız ressam Jacques Majorelle burasını sevip bu tropikal bahçeyi yapması ve ardından Fransız modacı Yves Saint Laurent’nin burayı satın almasıyla bu bahçenin yapımı ve tasarımını gerçekleştirmiş,  öldüğünde ise küllerini bahçenin her tarafına serpmişler. Bu denli sanatsal bir ortam içinde olmak istediğini böyle anlıyorum. Bahçenin özelliği ise Fas’ın ve kuzey Afrikanın mavi rengini temel alması, Majorelle mavisi de denilen bu mavi tonu öyle bir mavi ki insanın büyüleyen ve kendinden geçiren bir mavi çivit tonunda bir mavi ve onun yanında tasarlanmış havuzlar, renkli taş döşeme yollar, boyanmış saksılar, nilüfer kaplı göletler hepsi bir rüyanın içindeymiş izlenimini veriyor. Bu rüyadan çıkmak istemiyoruz. Defalarca aynı yerleri dönerek fotoğraflıyoruz.

Marakeş’in Yahudi mahallesi Mellah denilen mahalle de ilginç,  özellikle dar sokaklar içinde evler yoksul kırık dökük duruyorlar. Evlerin içlerine doğru bakınca renkli merdivenleri görüyoruz İnce dar sokaklarından, dükkanların önünde adlarını bilmediğimiz mavi, kırmızı, yeşil, turuncu renkli baharat külahlarının arasından geçiyoruz.

Marakeş’i anlatırken meydanı Jemaa El Fna ‘yı anlatmadan geçemeyiz. Taze meyve suyu satıcılarının, ciğer şişçilerin, tatlıcıların, et pişiricilerinin ve daha pek çok meydan satıcılarının, fotoğraf çektirmek isteyenler için para isteyen yılan oynatıcılarının, etrafında kalabalığın hayranlık ve şaşkınlıkla izlediği akrobasi yapan gençlerin, berberi kıyafetli sucuların fotoğraf çektirmek için para verenlere poz verdikleri ve daha bir sürü ilginç şeyi bir arada göreceğiniz bir yer. Tuhaflıklar meydanı da denilebilir. Buranın egzotikliği bütün turistleri kendine çekiyor. Meydanın özelliğinden biri de, durmaksızın çalan yılan oynatıcıların kulak tırmalayıcı müziği, herhalde bu müzik nedeniyle yılanlar sürekli ayakta duruyorlar. Müzik durunca hayat durmuş gibi oluyor. Fas insanı resim çektirmekten hoşlanmıyor ya da para verince buna razı oluyor. Çarşının tipik özelliği ise geleneksel olan sıkı pazarlık ritüelinin uygulanması. Satın alınacak eşyaya ilgi gösterilmesi ile başlayan çekişme satıcıların fiyatları dört beş katına katlaması sizin ise bunu dörtte bir fiyatına çekme uğraşısı olarak sürüyor sonunda satıcılar sizi bıktırana kadar pazarlıkla uğraştırıyor ve sonra yine yüksek fiyattan alıp çıkmak zorunda bırakıyor.

Marakeşin en ilginç özelliğinden biri de geleneksel yapıların tüm ihtişamı ile sizi çekmesi oluyor. Bunlardan biri de, 19. Yüzyıla tarihlenen Bahaia sarayı. Sarayın işleme, renkli mozaik döşeme, taş isçiliği dantel gibi duruyor.  Yine etrafından dönerek her karesini ayrı resimleyerek dolaşıyoruz. Renklerin görkemi maviden yeşile dönüyor. Tavanların el boyama süsleri yaldızlarla birlikte lacivert üstüne tüm tavanı kaplayarak gidiyor. Tavanların rengarenk yaldızlı boyaları arasında kaybolup gitmek istiyorum.

Marakeş’in egzotik büyüleyiciliği ile kıyaslanamayacak ancak başka bir güzellik olarak karşımıza çıkan bir diğer şehir ise, Chafcahouen, nam-ı diğer mavi şehir. Şehrin özelliği evlerin sokakların her yerin çivit mavisine boyanması ile ortaya çıkan bu masmavi şehir görüntüsü hepimizde büyülenmişlikle hayranlık duygusunu birlikte doğuruyor. Mavinin haşeratın girmemesi için yapıldığı bilinmekle birlikte turistik ilgi çekmesi nedeniyle de boyandığı biliniyor. Bu mavi şehire denize girer gibi dalıyoruz derinlere daha maviliklere doğru gidebileceğimiz kadar gitmeye çalışıyoruz. Sokakların araları, avlular, kapılar hep mavi ve maviler arasında kaybolmak birleşmek tek istediğimiz şey. Onun için durmadan bu anları fotoğraflamak için çalışıyoruz. Görmediğimiz bir yerin olmadığı kanaatine erişinceye kadar mavi şehirde dolaşıp durduk. Bu mavi şehri evime alıp götürmek istiyorum. Mavi çivit boyasından alsam yeterli olur mu? Kalabalık sokakları, turistik dükkânları nispeten daha cana yakın satıcıları ile Chafchouen şehri kalbimizin derinliklerinde mavi bir yer olarak kalacak.

Turistik destinasyonlar içinde üçüncü gözde bir şehir de Fes şehri. Burası da Marakeş gibi otantik ve egzotik özelliği ağır basıyor. Medina yani çarşısı çok karmaşık, dar ve yollarda kalabalık ile nefes nefese kalındığı bir ortam oluşuyor. Dar yollarda yük taşımak için sadece eşek kullanılıyor. Yoldan geçen eşeklerin sahipleri ‘balek balek’ diye bağırıp yol açıyorlar, çarşının bağıran çağıranı yok ama bir dolu eşekleri ve yol açıcıları var. Çarşı çok zengin her çeşit eşyanın bulunduğu bir çarşı değişik meyve ve sebzeler, balık et gibi yiyecek dükkânlarının yanında tatlıcılar, hamuru kızgın taşa sürüp gözleme yapanlar, yani yerel fast foodlar da var. Dükkânların önünden ipekli renkli dokumalar parlak renkleri ile akıyor, renkli sepetler, yöresel halı ve dokumalar, bronz lambalar, deri çantalar, koku sabunlar, kenarları gümüş işlemeli ortası ayna olan hediyelik eşyalar ve daha bir sürü şey.  Çarşının en görkemli yeri ise, deri tabakhanelerinin görüldüğü üst balkonlar. Dükkânların tek kişilik daracık merdivenlerinden üst ya da teras katına çıkıp buradan deri tabakhanelerine bakılabiliyor fotoğraf çekilebiliyor. Ama kokuya dayanabilirseniz. Kokuyu gidermek için nane demetleri burunlara tıkıştırılsa da nafile, koku ciğerlere kadar iniyor. Deri tabakhanelerinde deri kokuları içinde en ilkel yöntemlerle çalışan işçileri görüyorsunuz bir film seti gibi duruyor önünüzde. Yukardan bakınca yuvarlak rengârenk deri yıkama hazneleri içinde deriler boyanıyor. Boyanmış ıslak deriler kurutulmak üzere damlarda sergileniyorlar. Yukarda deri dükkânlarında ise inanılmaz pahalı fiyatları aşağıya çekme uğraşısı içindeki turistleri görüyorsunuz.

Çarşının ilginç dar sokakları sadece tek kişinin ama zayıf bir kişinin geçebileceği darlıkta olması. Çarşının satıcılarından bir şey alınmaması yolundaki tembihler çarşıya girince bir işe yaramıyor üstelik rehberlerin götürdüğü yüksek fiyatlı dükkanlardan daha ekonomik geliyor. Pazarlık ritüeli burada da devam ediyor.

Atlas dağlarında yıldızlı gökyüzü

Gezi boyunca Atlas dağlarının arasında yaşadığımız gece deneyimi ise yaşadığımız coğrafyadan bambaşka bir dünyaya açılan bir kapı oldu. Dağ yolculuğu Quarzazate şehrinden ayrılıp dağlara doğru yol alacağımız 4×4 denilen arazi arabalarına binişimizle başladı. Çölü geçmek daha derinlere inmek için arazi arabalarına ihtiyaç var, yapılmamış yollardan kum tepelerine tırmanmak ancak bu araçlarla mümkün. Sarsıla sarsıla ilerleyip akşam konaklayacağımız çadırlara varıyoruz. Doğal bir köy olarak kurulan bu çadırların içleri soğuğu almayacak şekilde kalın kıl çadırlar olarak yapılmış doğal köy olarak tasarlanan bu köyde kâğıt tüketimini, enerji vs. tüketimi ve çöpü en aza indirmek için gelenlerden bu konuda katkı bekleniyor. Köşede bir diğer çadırda ise, tandır ekmeği yapılıyor sıcak sıcak hemen bölüşüyoruz. Akşam geleneksel yemekleri Tajin kebap sıcak çorba ile büyük çadırda karınlarımızı doyuruyoruz. Nane çayı olmazsa olmazlardan. Hava birazdan iyice kararıp gökyüzü yıldızlarla dolduğunda muhteşem bir gece bizi bekliyor olacak.

Çadırlarda gece boyunca yıldızlı gökyüzünü izlemek kayan yıldızlara bakmak sonsuzluğa açılmışız gibi geliyor. Zaman duygusu siliniyor. Yıldızlar, gökyüzü ve senin aranda kurulan bir bağ oluyor. Düşündüğüm gibi yıldızlarla dolu bir gece ve derin karanlık içinde gökyüzü ile birleşmek.  Yavaştan uykuya dalmak ve gecenin sessizliğine kendini bırakmak. Gecenin ardında kalan özlediğimiz türkülerimizi yeniden yavaştan söyleyenler oluyor. Birazdan onlar da çekilip tümüyle sessizlik gece ve yıldızlarla baş başa kalıyoruz.  Sabah güneşin ilk ışıklarını görmek için heyecanla çadırdan çıkıyorum kuşların korosu başlamış bile güneşin doğmasına biraz daha var heyecanla bekliyorum kahverengi taşları yavaştan aydınlatmaya başlıyor ve tepeden ışığını veriyor işte Atlas dağlarında bir günü doğurduk.  Bu anı fotoğraflamak zamanı durdurmak.

Sahranın kıyısından çöle bakmak

Yaşadığımız en ilginç deneyimlerinden biri de, çöl coğrafyasını bizzat deneyimlemek oldu. Merzouga’da Sahra çölünün başladığı yere, çölün kıyısına kadar adeta bir deniz kıyısına gelir gibi geldik. Kumun Kıyısında develer binmemiz için hazırlanmışlar bekliyorlardı. Biraz da ürkerek her birimiz birbirimize bakarak ve cesaret alarak bindik. Devenin arka ayaklarını kaldırması ile havalandık. Yalpalayarak gitmesi denge bulmak için sıkıca tutunmayı gerektiriyordu. Devenin sinirli olmaması da önemliymiş. Herhangi bir şaşırtıcı hareket deveyi ürkütebiliyor. Uzak durmak ve sahiplerinin yönetimine bırakmak gerekiyor. Sarı sapsarı çöl kumlarının içine batarak ilerleyen develer bizi kum tepelerine varınca sırtından indirip dinlenmeye geçtiler. Kimisi doğrudan kumlara uzanıp uyumaya başladı. Kuma ayak basar basmaz yürümenin ne kadar zor olduğunu anlıyoruz devenin palet gibi ayakları kumları kolayca aşarken ayaklarım kumdan çıkamıyor. Sarı sıcak kumların üzerinde güneşin batışını izliyoruz. Güneşin batışı kum tepeleri üzerinden önce gölgeleri uzatıyor sonra uzakta giderek kaybolan bir sarı ışık ve yerini alan mavilikle gün bitmiş oluyor. Tek başına yürümek imkânsız develere binilmesi gerekiyor. Yorgun develer akşamı çıkarıp dinlenmeye geçiyorlar. Sahipleri biz daha uzaklaşmadan devenin sırtından bez parçalarına sardıkları hediyelik eşyaları müşterilerine satmaya çalışıyorlar. Sahranın kıyısından bu çöl coğrafyasından geceleyeceğimiz Erfourt ‘daki bir Kasbah oteline doğru yola çıkıyoruz. Çöl ortasındaki nadide bir güzelliğe sahip otele hayran oluyoruz. El emeği ile yapılmış rengârenk taşlarla döşenmiş mozaik işlemeli bu otel çölün yorgunluğunu biranda alıyor.

Fas’ta gece eğlencesi: Chez Ali

Marakeş’teki bu gece gösterisi otantik berberi kültürünü canlandırıyor. Şehir dışında kurulan büyük alanda beyazlar giymiş kurusıkı silahlı atlı adamlar tarafından karşılanıyoruz. İçeriye dev çadırların olduğu yere doğru ilerlerken yerel müzik çalan, oynayan adamlar ve kadınlarla dans edip aralarına karışıyoruz. Bize gösterilen çadırlara geçiyoruz. Masalara yöresel tajin kebap konuluyor. Yuvarlak masadaki büyük tajin çömleğindeki kuzu etini parçalayarak, ellerimizle afiyetle yerel geleneklere uygun olarak yiyoruz. Yemek sonrasında büyük gösteri başlıyor beyaz atlı adamlar önümüzdeki gösteri alanında hızla gelerek kurusıkı silahlarını büyük bir gürültü ile ateşliyorlar. Ancak atlardan biri devrilip kalkamıyor, bütün adamlar başına toplanıyorlar ama at ayağa kalkamıyor hamle de yapmıyor öldü galiba derken uzun bir süre geçiyor ve yavaş yavaş doğrulmaya çalışıyor hepimiz büyük bir nefes alıp oradan uzaklaşıyoruz. Gösterinin bir parçası olmayan bu duruma üzülüp bir Berberi fantezisi olarak yorumluyoruz.

Fas’ın bilinen rotalarını izleyerek gittiğimiz yerlerin sihrinden kurtulmazken bu ülkenin kolayca bitirilemeyeceğini ve keşfedilmeyi bekleyen daha pek çok yerinin olduğunu fark ediyoruz. Bunları da bir başka sefere bırakıp yaşadığımız deneyimlerle dönüyoruz.  Bu gezinin düzenleyicileri olarak, İstanbul 1001 Tur programı kapsamında, Ahmet Faik Özbilge ve Uğur Aşgel’in katkılarının bu gezi boyunca gördüklerimize ve yaşadıklarımıza bakarak ne denli önemli olduğunu daha iyi anlıyorum.

Hürriyet Konyar

Antalya/Mayıs-2018